آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,973 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,485,910 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,815,955 |
چرایی و چگونگی انشعاب خلیل ملکی از حزب توده و نقش وی در متمایزسازی حزب از نهضت ملی ایران | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 9، خرداد 1405، صفحه 64-80 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2026.57257.1085 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس کاظمی1؛ احمد بخشایش اردستانی* 2؛ محمد توحیدفام2 | ||
| 1دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی (گرایش مسائل ایران)، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| 2استاد گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی چرایی و چگونگی انشعاب خلیل ملکی از حزب توده ایران و نقش وی در متمایزسازی میان حزب توده و نهضت ملی ایران می‌پردازد، سؤال اصلی تحقیق این است که: انشعاب خلیل ملکی از حزب توده چگونه و چرا شکل گرفت؟ و این انشعاب چه نقشی در ایجاد تمایز میان حزب توده و نهضت ملی ایران ایفا نمود؟ در پاسخ به این پرسش، فرضیه اصلی پژوهش آن است که: انشعاب ملکی از حزب توده نه صرفاً یک جدایی تشکیلاتی، بلکه تلاشی برای بومی‌سازی سوسیالیسم و تعریف «راه سوم» در سیاست ایران بود؛ راهی که بر استقلال ملی و عدالت اجتماعی تأکید داشت و از هر دو جریان حزب توده وابسته به شوروی و جبهه ملی متکی بر رهبری کاریزماتیک فاصله می‌گرفت. پژوهش نشان می‌دهد که این انشعاب نتیجه مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک (ناهمخوانی با مارکسیسم شوروی محور)، سازمانی (اقتدارگرایی در رهبری حزب توده) و سیاسی - بین‌المللی (فضای جنگ سرد) بود. ملکی در ادامه با حمایت از ملی‌شدن صنعت نفت و نقد فردگرایی جبهه ملی، کوشید جریان خود را به‌عنوان «چپ ملی و مستقل» معرفی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نیروی سوم به سازمانی فراگیر بدل نشد؛ اما میراث فکری ملکی در تاریخ اندیشه سیاسی ایران به‌عنوان نخستین تلاش برای پیوند عدالت اجتماعی و استقلال ملی، جایگاهی برجسته یافته است. این پژوهش در روشنایی بخشیدن به تاریکی‌های این مقطع تاریخی با رخدادهای سیاسی بسیار اثرگذار، می‌تواند برای کنشگران و سیاست ورزان و تصمیم‌گیران سیاسی ما و عبرت از تاریخ و ممانعت از تکرار اشتباهات، افزایش آگاهی‌های عمومی، مؤثر و دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| خلیل ملکی؛ حزب توده؛ سوسیالیسم ملی؛ نیروی سوم؛ نهضت ملی ایران | ||
| مراجع | ||
|
منابع
اسکندری، ایرج. (۱۳۷۲). خاطرات. چاپ اول، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
آبراهامیان، یرواند. (۱۳۹۱). ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی، محمدابراهیم فتاحی، چاپ هجدهم، تهران، نشر نی.
آذرِی شهر رضایی، رضا. (۱۳۹۶). مجموعه‌مقالات خلیل ملکی. چاپ اول، ج۴، تهران: نشر اختران.
آذری شهر رضایی، رضا. (۱۳۹۶). مجموعه‌مقالات خلیل ملکی. چاپ اول، ج۱، تهران: نشر اختران.
آذری شهر رضایی، رضا. (۱۳۹۶). مجموعه‌مقالات خلیل ملکی. چاپ اول، ج۴، تهران: نشر اختران.
آذری شهر رضایی، رضا. (۱۳۹۶). مجموعه‌مقالات خلیل ملکی، چاپ اول، ج۳، تهران: نشر اختران.
بشیریه، حسین. (۱۳۹۴). عقل در سیاست. چاپ پنجم، تهران: نگاه معاصر.
بیات، کاوه. (۱۳۹۶). ملکی دانش سیاسی داشت. پژوهشگر تاریخ، وبگاه تاریخ ایرانی. https://tarikhirani.ir/816
توحیدفام، محمد. (۱۳۹۵). دولت و دموکراسی در عصر جهانی‌شدن. تهران: انتشارات روزنه.
توحیدفام، محمد. (۱۳۹۷) حکمرانی خوب و نظام تأمین اجتماعی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صادق فامیان قدیم، محمد؛ و توحیدفام، محمد. (۱۳۹۹). علل تداوم احزاب چپ در قبل و بعد از انقلاب اسلامی در ایران، فصلنامه مطالعات سیاسی، 12(47)، 1-20. https://sanad.iau.ir/Journal/jourm/Article/960363
صادق فامیان قدیم، محمد؛ و توحیدفام، محمد. (۱۳۹۸)، علل تداوم احزاب سیاسی در ایران معاصر؛ جریان چپ، با تأکید بر اسناد حزبی، جستارهای سیاسی معاصر، 10(4)، 90-71. https://www.ensani.ir/fa/article/427874
جان استون، هنگ. (۱۳۹۸). جنبش اجتماعی چیست. ترجمه سعید کشاورزی، مریم کریمی، چاپ اول، تهران: انتشارات ثالث.
جداوی، الهام. (۱۴۰۱). تحلیل گفتمان سوسیالیسم ایرانی خلیل ملکی. مطالعات راهبردی علوم‌انسانی و اسلامی، 4(44)، 139- 156. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1885998
چگینی، محمد. (۱۳۶۸). خلیل ملکی و حزب نیروی سوم. مجله چشم‌انداز ایران، ۴۵، 110-115. https://ensani.ir/fa/article/100526/
خامه‌ای، انور. (۱۳۷۲). خاطرات سیاسی. چاپ اول، تهران: نشر گفتار.
خامه‌ای، انور. (۱۳۹۹) خلیل ملکی و انشعاب ۱۳۲۶ از حزب توده، بخارا، ۱۳۶، 162-175. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1701490
روشه، گی. (۱۳۹۵). تغییرات اجتماعی. ترجمه منصور وثوقی. چاپ ۲۶، تهران: نشر نی.
شاکری، خسرو. (۱۳۵۸) اسناد تاریخی جنبش کارگری، سوسیال‌دمکراسی و کمونیستی ایران، چاپ دوم، ج۳، تهران، انتشارات مازیار.
شوکت، حمید. (۱۳۹۹). میعاد در دوزخ (زندگی سیاسی خلیل ملکی). چاپ اول، تهران: نشر اختران.
صداقت، پرویز. (۱۴۰۱). چرا از تاریخ نمی‌آموزند؟ وبگاه نقد اقتصاد سیاسی. https://pecritique.com/2022/03/17/
کدی، نیکی آر و دیگران. (۱۳۸۸). شکاف‌های اجتماعی. ترجمه پرویز دلیر پور و علیرضا سمیعی اصفهانی، چاپ اول. تهران: انتشارات کویر.
مدیرشانه چه، محسن. (۱۳۹۲). نیروی سوم و جامعه سوسیالیست‌ها. چاپ اول، تهران: شرکت چاپخش.
مقصودی، مجتبی. (۱۳۹۵). کتاب تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، چاپ نهم، تهران: انتشارات روزنه.
ملکی، خلیل. (۱۳۹۶). دو روش برای یک هدف. مجموعه‌مقالات ملکی به کوشش رضا آذرشهری.
ملکی، خلیل. (۱۴۰۳). کتاب درس ۲۸ مرداد. چاپ اول، تهران: انتشارات: شیرازه کتاب ما.
ملکی، خلیل. خامه‌ای، انور (۱۳۳۶). ده سال پس از انشعاب، چاپ اول، تهران: انتشارات کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران.
میاتا، اوسامو. (۱۳۸۰). خلیل ملکی در دروان ملی‌شدن نفت. ترجمه محسن مدیرشانچی، مجله سیاسی اقتصادی، 247-248، 138-147. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/321922
میلانی، عباس. (۱۳۹۲). نگاهی به شاه. کانادا، تورنتو: نشر پرشین سیرکل.
نقوی، محمد. (۱۳۷۰). نیروی سوم در ایران و اندیشه سیاسی خلیل ملکی. استاد راهنما دکتر شیخ‌الاسلامی، دانشگاه تهران.
وودهاوس، سی. ام. (۱۳۶۸). اسرار کودتای ۲۸ مرداد. ترجمه نظام دربندی. چاپ دوم، تهران: نشر رهنما.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (۱۳۹۰). خلیل ملکی، از انشعاب تا همراهی با مصدق. وبگاه تاریخ ایرانی. https://tarikhirani.ir/fa/news/1804
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (۱۳۹۴). خاطرات سیاسی خلیل ملکی. چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||