| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 208 |
| تعداد مقالات | 1,964 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,427,344 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,775,368 |
مسئله زنان و روشنفکران عصر مشروطه | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 6، شهریور 1404، صفحه 82-99 اصل مقاله (537.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2026.56769.1056 | ||
| نویسندگان | ||
| ابوذر رفیعی قهساره* ؛ آذر پورشه | ||
| گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران | ||
| چکیده | ||
| «مسئله زنان» در ایران برای نخستین بار با ورود مدرنیته غربی مطرح شد. به خصوص پس از وقوع انقلاب مشروطه در ایران «مسئلهی زنان» تبدیل به یک موضوع مهم و اساسی در محافل روشنفکری ایران گردید. از آنجا که روشنفکران عصر مشروطه، به عنوان نسل اول روشنفکران ایرانی، نخستین گروهی بودند که از منظر اندیشههای نوگرایانه به «مسئلۀ زنان» در ایران پرداختند، دیدگاههای آنها در باب این موضوع اهمیت ویژهای دارد. این اهمیت هم به لحاظ تأثیری است که این دیدگاهها بر نسلهای بعدی روشنفکری در ایران داشتهاست و هم به لحاظ نقش آن در ایجاد یک مجادلۀ و اختلاف پایدار بین دیدگاههای نوگرایانه و دیدگاههای سنتگرایانه در خصوص مسئله زنان در عصر مشروطه و پس از آن. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر تلاش میکند با تمرکز بر مواضع و نظرات چهار تن از نمایندگان اصلی نسل اول روشنفکران ایرانی (ملکم خان، آخوندزاده، طالبوف و آقاخان کرمانی) به این سؤال پاسخ دهد که «نسل اول روشنفکران ایرانی چه دیدگاههایی نسبت به «مسئله زنان» داشتند؟». یافتههای پژوهش نشان میدهد که مسئله زنان یکی از موضوعات اصلی مورد توجه نسل اول روشنفکران ایرانی و از جمله موضوعات اصلی اختلاف روشنفکران نوگرا و سنتگرایان در ایران عصر مشروطه بود. از یکسو، روشنفکران تحت تأثیر اندیشههای نوگرایانه برای نخستین بار خواستار تغییر وضعیت زنان شده و این تغییر را «لازمۀ پیشرفت» ایران میدانستند و از سوی دیگر سنتگرایان اندیشههای روشنفکران در خصوص زنان را موجب «ترویج فساد» تلقی میکردند و این یکی از دلایل اصلی ظهور گرایش مشروعهخواهی و مخالفت با مشروطه بود. رویکرد پژوهش حاضر، رویکرد توصیفی- تحلیلی بوده و از روش کیفیِ تحلیل اسناد تاریخی برای بررسی نگاه نسل اول روشنفکران ایرانی به مسئله زنان استفاده میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روشنفکران؛ زنان؛ سنتگرایان؛ قاجار؛ مشروطه | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آبراهامیان، یراوند. (1394). ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتحی، تهران: نشر نی.
اتحادیه، منصوره. (1382). زن در جامعه قاجار، خلاصه مقالات نشریات زن در تاریخ ایران، به کوشش حوریه سعیدی، تهران، زیتون.
آخوندزاده، میرزا فتحعلی. (۱۳۴۹). تمثیلات شش نمایشنامه و یک داستان، ترجمه محمدجعفر قرجه داغی، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
آخوندزاده، میرزا فتحعلی. (۱۳51). مکتوبات کمالالدوله به شاهزاده جلال الدوله، تهران: بینا.
آدمیت، فریدون. (1349) اندیشههای میرزا فتحعلی آخوندزاده، تهران: نشر پیام.
آدمیت، فریدون. (1357). اندیشههای میرزا آقاخان کرمانی، تهران: نشر پیام.
اصیل، حجتالله. (1376). زندگی و اندیشۀ میرزا ملکم خان، تهران: نشر نی.
آفاری، ژانت؛ و بخشیان مژگان، علی. (۱۳۷۸). نگرشی بر زن و جنسیت در دوران مشروطه، تهران: نشرکانون پژوهشی زنان.
باغدار دلگشا، علی. (1397). مشروطه، زنان و تغییرات اجتماعی، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
بامداد، بدر الملوک. (۱۳۴۷). زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب سفید، تهران: انتشارات ابن سینا.
توکلیان، جلال. (1390). نخبگان ایرانی در دوره گذار، تهران: نشر نگاه معاصر.
حبیبی، فتحآبادی. (1379). نقش زنان در توسعهی اجتماعی و فرهنگی از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، نشریه رشد آموزش تاریخ، 41. https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/977.pdf
ساسانی، خان ملک. (بیتا). سیاست گران دوره قاجار، تهران: هدایت.
شهابی، هوشنگ. (1387). ممنوعیت حجاب و پیامدهای آن، در استفانی کرونین، رضاشاه و شکلگیری ایران نوین: دولت و جامعه در زمان رضاشاه، تهران: جامی.
طالبوف، میرزا عبدالرحیم. (۱۳۴۶). کتاب احمد، به کوشش مؤمنی، تهران، جیبی.
عبدالحسین، ناهید. (۱۳۶٠). زنان ایران در جنبش مشروطه، تبریز: نشر احیا.
غنی نژاد، موسی. (۱۳۷۷). تجدد و توسعه در ایران معاصر، تهران: نشر مرکز.
قاضی مرادی، حسن. (۱۳۸۷). در پیرامون خودمداری ایرانیان، ناشر اختران.
کرباسی، مرضیه. (1385). سیر تحولات اجتماعی زنان در یکصد سال اخیر، تهران: نشر اکنون
کرمانی، میرزا آقاخان. (۱۳۵۲). سه مکتوب، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کشاورز شکری، عباس؛ و فرهادی، احسان. (1390). بسیج در انقلاب مشروطه ایران: نقش نیروهای اجتماعی در حیات سیاسی و اجتماعی عصر مشروطه، تهران: میزان
الگار، حامد. (۱۳۶۹). دین و دولت در ایران، نقش علما در دوره قاجار، مترجم ابوالقاسم سری، انتشارات توس.
منافی، میرعلی. (1392). میرزا عبدالرحیم طالبوف، ترجمه پرویز زارع شاه ویسی، تبریز، بینا.
منفرد، پگاه؛ و محمدی، علی. (۱۳۹۸). جایگاه زن در آثار منثور زین العابدین مراغهای، میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی و میرزا فتحعلی آخوندزاده، دومین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ. https://civilica.com/doc/924129/download/
مهریزی، مهدی. (1384). رویکردهای مذهبی در تاریخ معاصر ایران به زن، آیینه پژوهش، 91، 7. http://jap.isca.ac.ir/article_2785_54cc66f721e5e52af13e2560f8fd1933.pdf
مؤمنی، باقر. (۱۳۵۱). میرزا فتحعلی آخوندزاده، مقالات، تهران: انتشارات آوا.
مؤمنی، باقر. (۱۳۸۶). نواندیشی و روشنفکری در ایران: ناشر مؤلف.
نورایی، فرشته. (۱۳۵3). تحقیق در افکار میرزا ملکم خان نظام الدوله، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی با همکاری مؤسسه انتشاراتی فرانکلین.
نوری وکیل آباد، یحیی. (1397). معمای مشروطه، مغازله کفر و ایمان، اردبیل: انتشارات عنوان.
هاشمی کذابی، نجمه. (۱۳۹٠). نقد جامعه در آثار داستان نویسان صدر مشروطه، تهران، انتشارات جامعهشناسان.
ونزان، آنا. (۱۳۹۴). نگاهی به اندیشههای میرزا ملکم خان (وبسایت مد و مه، مراجعه شده در تاریخ 12/10/1403): https://madomeh.com/2015/09/21/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86 %DA%AF%D9%81%D8%AA/
References:
Amin, C. M. (2002). the Making of the Modern Iranian Women Gender, State Policy, and Popular Culture, 1865-1946. Gainesville: University Press of Florida.
Paydar, P. (1995). Women and the Political Process in Twentieth Century Iran. Cambridge: Cambridge university press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 244 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 129 |
||