آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 212 |
| تعداد مقالات | 2,005 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,506,141 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,833,782 |
بررسی تاریخی ولایت فقیه در تاریخ فقه سیاسی شیعه | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5، خرداد 1404، صفحه 73-84 اصل مقاله (802.46 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.56102.1032 | ||
| نویسنده | ||
| محمد حیدری زاد* | ||
| گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| از تعلیمات و سفارشات معصومین بر پیروان خود چنین برمی‌آید که شیعیان در دوره غیبت دو وظیفه اصلی دارند اوّل: کفر به طاغوت و امتناع از مراجعه به طاغوت و حرام دانستن آن. دوم: مراجعه به فقهاء و مجتهدین اسلام‌شناس جهت اخذ دین و نیازهای شرعی و حل‌وفصل اختلافات خود از طریق حکم آنان به‌عنوان نایبان امام عصر (عج) و حجت ایشان بر مردم. نتیجه این دو وظیفه شکل‌گیری رابطه معناداری بین مردم و مجتهدان و نهاد مرجعیت بود که توانست منشأ تحولات عظیم اجتماعی و سبب انقلاب‌های بزرگ گردد چنانکه در جریان نهضت تنباکو و مشروطیت خواهی و انقلاب اسلامی اتفاق افتاد. از طرفی فقهاء و عالمان دینی نیز رسالت سنگینی در دوره غیبت امام عصر (ع) دارند که ضمن تبیین معارف و احکام دین به مردم و هدایت آنان جهت دوری از طاغوت و همراهی با نائبان عام امام زمان (ع) بتوانند با قدرت مردم نظام اجتماعی اسلام را رهبری نموده پایه‌های تمدن اسلامی را برپا نمایند و از این طریق به ساخت مدینه انتظار دست پیدا کنند. نکته مهم این است شکل‌گیری نظام سیاسی اسلامی و ساخت مدینه انتظار نیازمند تحول ژرف و اساسی در فقه است و آن گذار از فقه سنتی به فقه حکومتی و نظام ساز می‌باشد. وقتی نگاه بلند امام خمینی (ره) را به فقه و مقوله اجتهاد می‌بینیم به‌خوبی درمی‌یابیم که ایشان با این فهم عمیق از فقه توانست نظام سازی کرده و به تمدن سازی وارد شود. هدف این مقاله پاسخ به این سؤال اساسی است که: نظریه ولایت فقیه در طول تاریخ فقه سیاسی شیعه چه مراحل و تطوّراتی را پیموده تا توانسته به‌عنوان نظریه انقلاب آفرین و شکل‌دهنده نظام سیاسی عمل نماید این مقاله مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی و در چارچوب نظریه ضرورت دولت در اسلام تدوین گشته است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| شیعه؛ ولایت فقیه؛ فقه سیاسی؛ ولایت مطلقه؛ سیر تاریخی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
انصاری، شیخ مرتضی. (1415ق). المکاسب. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری.
عابدی، احمد. (1376). مصلحت در فقه. نقد و نظر، 3.
حلّی، حسن بن یوسف. (1412ق). مختلف الشیعه. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
حلّی، حسن بن یوسف. (1413ق). قواعد الاحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
حلّی، حسن بن یوسف. (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل‌البیت.
خسروپناه، عبدالحسین. (1378). جایگاه مصلحت در حکومت ولایی. تهران: مجموعه آثار کنگره امام خمینی.
خمینی، روح‌الله. (1349). ولایت فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح‌الله. (1368). صحیفه نور. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
خمینی، روح‌الله. (1379). البیع. تهران: انتشارات تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح‌الله. (1409ق). تحریر الوسیله. قم: اسماعیلیان.
خمینی، روح‌الله. (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
حلی، یوسف بن حسن. (بی‌تا). تحریر الاحکام. مشهد: مؤسسه آل‌البیت.
جعفرپیشه‌فرد، مصطفی. (1380). پیشینه نظریه ولایت فقیه. قم: دبیرخانه مجلس خبرگان.
مزینانی، محمدصادق. (بی‌تا). مصلحت نظام از دیدگاه امام خمینی. حوزه، 15(1 و 2).
مزینانی، محمدصادق. (1377). ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امام خمینی و قرائت‌های مختلف. قم: حوزه.
محقق اردبیلی، احمد. (1378). مجمع الفائدة و البرهان. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
محقق کرکی. (1414ق). جامع المقاصد. قم: آل‌البیت.
مفید، محمد بن نعمان. (1410ق). المقنعه. قم: دفتر نشر وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
معرفت، محمدهادی. (1377). ولایت فقیه. قم: باران.
مروارید، علی‌اصغر. (1410ق). سلسلة الینابیع الفقهیة. بیروت: مؤسسه فقه الشیعه.
موسوی خلخالی، سید محمدمهدی. (1361). حاکمیت در اسلام. تهران: منشورات آفاق.
نائینی، محمدحسین. (1382). تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله. قم: بوستان کتاب.
نراقی، محمدمهدی. (1417ق). عوائد الایام. قم: النشر التابع لمکتب الإعلام الاسلامی.
نجفی، محمدحسن. (1367). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
هاشمی، حسین. (بی‌تا). جزوات ولی فقیه. قم: دفتر فرهنگستان علوم اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1378). ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت. قم: نشر اسراء.
کدیور، محسن. (1387). نظریه‌های دولت در فقه شیعه. تهران: نشر نی.
شهید اول، محمد بن جمال‌الدین مکی. (1411ق). اللمعة الدمشقیة. قم: دارالفکر.
شهید ثانی، زین‌الدین. (1410ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: داوری.
شهید ثانی، زین‌الدین. (1413ق). مسالک الأفهام. قم: بدون نام ناشر.
خویی، سید ابوالقاسم. (1407ق). المصباح الفقاهه (المکاسب). قم: دارالهادی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 875 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 510 |
||