آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,578 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,433 |
تغییرات فصلی شاخص‌های سلامت خاک تحت تأثیر گونه‌های پهن‌برگ جنگل‌های هیرکانی در غرب مازندران | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57476.1826 | ||
| نویسندگان | ||
| یحیی کوچ* 1؛ محمد یعقوبی سیس1؛ کتایون حق وردی2؛ سیدمحسن حسینی1 | ||
| 1دانشگاه تربیت مدرس | ||
| 2دانشگاه آزاد اسلامی | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: گونه‌های درختی از طریق تفاوت در کیفیت لاشبرگ، بازگردش عناصر غذایی و تغییر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، بر سلامت خاک که شامل مجموعه‌ای از ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی مؤثر بر عملکرد اکوسیستم است، تأثیر می‌گذارند. با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون اثر هم‌زمان گونه‌های درختی و تغییرات فصلی بر شاخص‌های مختلف سلامت خاک در جنگل‌های هیرکانی، به‌ویژه در قالب ارزیابی یکپارچه کیفیت لاشبرگ، ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی، زی‌توده ریزریشه، فون و فعالیت میکروبی خاک، کمتر بررسی شده است. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر چهار گونه پهن‌برگ بومی جنگل‌های هیرکانی شامل بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.)، لرگ (Pterocarya fraxinifolia (Lam.) Spach.)، پلت (Acer velutinum Bioss.) و ممرز (Carpinus betulus L.)، به‌عنوان گونه‌های شاخص انتخاب شدند تا تفاوت آن‌ها از نظر کیفیت لاشبرگ و زی‌توده ریزریشه و اثر آن‌ها بر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، فون خاک (کرم‌های خاکی و نماتدها) و فعالیت میکروبی خاک بررسی شود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در جنگل خانیکان در بخش جنوبی شهرستان‌های چالوس و نوشهر اجرا شد. برای هر یک از گونه‌های درختی مورد مطالعه، هشت درخت هم‌قطر (حدود 50 سانتی‌متر) به‌عنوان تکرار انتخاب شد. نمونه‌برداری لاشبرگ و خاک به ترتیب در میکروقطعه نمونه 30×30 سانتی‌متر و 15×30×30 سانتی‌متر در زیرتاج درختان منفرد و در فصل تابستان (مرداد ماه) انجام گرفت. کربن و نیتروژن لاشبرگ، ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، زی‌توده ریزریشه، جمعیت نماتدها، وفور و زی‌توده گروه‌های اکولوژیکی کرم‌های خاکی (اپی‌ژئیک، آنسئیک و اندوژئیک)، تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن اندازه‌گیری شد. شاخص‌های زیستی خاک در چهار فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان ارزیابی شدند. داده‌ها با استفاده از تجزیه واریانس (ANOVA)، آزمون دانکن و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد کیفیت لاشبرگ در گونه‌های مختلف مورد بررسی به‌طور معنی‌داری متفاوت بود؛ به‌گونه‌ای که بلندمازو بیشترین کربن و نسبت C/N و کمترین نیتروژن، و ممرز بیشترین نیتروژن و کمترین نسبت C/N را داشت. بیشتر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک نیز بین گونه‌ها اختلاف معنی‌دار نشان دادند؛ به‌طوری که pH، هدایت الکتریکی، نیتروژن و عناصر غذایی قابل جذب در خاک ممرز بیشترین مقدار، اما کربن آلی و نسبت C/N خاک در بلندمازو بیشترین مقدار را داشت. همچنین، بیشترین زی‌توده ریزریشه در توده‌های لرگ و کمترین مقدار آن در بلندمازو مشاهده شد. تمامی شاخص‌های فون و میکروبی خاک به‌طور معنی‌داری (05/0 > p) تحت تأثیر گونه درختی قرار گرفتند و اثر فصل نیز برای اغلب متغیرها معنی‌دار (05/0 > p) بود. بیشترین وفور و زی‌توده کرم‌های خاکی و جمعیت نماتدها در فصل پاییز و بیشترین تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن در تابستان ثبت شد، در حالی که کمترین مقادیر اغلب شاخص‌ها در زمستان مشاهده شد. در تمامی فصول، ممرز بیشترین و بلندمازو کمترین مقادیر شاخص‌های زیستی خاک را به خود اختصاص داد. نتایج تحلیل مؤلفه‌های اصلی نیز این الگو را تأیید کرد؛ به‌طوری که مؤلفه اول با تبیین 93/66 درصد از تغییرات، ممرز را در ارتباط با عناصر غذایی، فعالیت میکروبی، کرم‌های خاکی و نماتدها و بلندمازو را در ارتباط با کربن و نسبت C/N لاشبرگ و کربن آلی خاک تفکیک کرد. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد گونه‌های درختی از طریق تفاوت در کیفیت لاشبرگ و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک، مسیرهای متفاوتی در چرخه مواد آلی، پویایی عناصر غذایی و فعالیت زیستی خاک ایجاد می‌کنند. در میان گونه‌های مورد مطالعه، ممرز با فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای فعالیت موجودات خاکزی، تنفس میکروبی و معدنی‌شدن کربن، بیشترین نقش را در بهبود کیفیت زیستی خاک ایفا کرد، در حالی که بلندمازو با تجمع بیشتر ماده آلی و نسبت بالاتر C/N، موجب کاهش سرعت فرآیندهای تجزیه و چرخه عناصر شد. همچنین، تغییرات فصلی، به‌ویژه شرایط مطلوب پاییز و تابستان، نقش مهمی در تنظیم فعالیت موجودات خاکزی و فرآیندهای میکروبی داشتند. این نتایج اهمیت تأثیر گونه‌های درختی را در حفظ سلامت خاک و مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی برجسته می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| گونه‌های بومی هیرکانی؛ کیفیت لاشبرگ؛ مشخصه‌های فیزیکوشیمیایی خاک؛ کرم خاکی؛ فعالیت میکروبی خاک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||