آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,576 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,431 |
مدلسازی منحنی‌های پاسخ گونه‌های Crataegus pentagyna و Crataegus microphylla با استفاده از مدلهای HOF در امتداد گرادیان‌های محیطی در شمال ایران | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57226.1817 | ||
| نویسندگان | ||
| شیرین محمودی* 1؛ بهنام حمزه2 | ||
| 1گروه دسترسی و توسعه منابع ژنتیکی، مرکز ملی مدیریت منابع ژنتیکی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی | ||
| 2دانشیار مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: شناخت نحوه پاسخ گونه‌های گیاهی به گرادیان‌های محیطی از مهم‌ترین موضوعات بوم‌شناسی گیاهی است و نقش اساسی در تبیین الگوهای پراکنش، تعیین آشیان بوم‌شناختی و برنامه‌ریزی‌های حفاظتی دارد. در شرایط کنونی که تغییرات اقلیمی و تنش‌های محیطی بر ساختار و پویایی اکوسیستم‌ها تأثیر فزاینده‌ای دارند، بررسی روابط گونه‌ها با عوامل محیطی اهمیت ویژه‌ای یافته است. جنس زالزالک (Crataegus) یکی از عناصر ارزشمند جنگل‌های هیرکانی است که به دلیل نقش بوم‌شناختی، حفاظتی و دارویی از اهمیت زیادی برخوردار است، اما اطلاعات محدودی درباره دامنه تحمل محیطی و تفاوت‌های بوم‌شناختی گونه‌ها و زیرگونه‌های آن وجود دارد. هدف این پژوهش، مدلسازی و مقایسه منحنی‌های پاسخ گونه Crataegus microphylla Koch و دو زیرگونه Crataegus pentagyna subsp. pentagyna Waldst. & Kit. و Crataegus pentagyna subsp. pseudomelanocarpa (Popov ex Pojark.) K.I. Chr.در امتداد گرادیان‌های زیست‌اقلیمی، خاکی و توپوگرافی جنگل‌های هیرکانی با استفاده از مدلهای Huisman–Olff–Fresco (HOF) بود. مواد و روش‌ها: اطلاعات پراکنش تاکسون‌های مورد مطالعه از منابع فلوریستیکی معتبر شامل فلور ایرانیکا، فلور ایران و نمونه‌های هرباریومی موجود در هرباریوم مرکزی ایران (TARI) گردآوری شد. پس از کنترل صحت شناسایی نمونه‌ها، مختصات جغرافیایی استخراج و پایگاه داده حضور گونه‌ها تهیه گردید. متغیرهای محیطی شامل متغیرهای زیست‌اقلیمی، ویژگی‌های خاک، شاخص‌های توپوگرافی و تابش خورشیدی از پایگاه‌های WorldClim، SoilGrids و EarthEnv استخراج شدند. به منظور کاهش هم‌خطی میان متغیرها، تحلیل همبستگی انجام و متغیرهای دارای همبستگی بالا حذف شدند. سپس منحنی‌های پاسخ گونه‌ها و زیرگونه‌ها در امتداد گرادیان‌های محیطی با استفاده از مدلهای HOF برازش و بهترین مدل بر اساس معیار اطلاعات آکائیک (AIC) انتخاب شد. همچنین به منظور تعیین اهمیت نسبی متغیرهای محیطی، از مدلسازی تجمعی مبتنی بر الگوریتم‌ها Generalized Linear Models (GLM)، (GAM)Generalized Additive Models ، (RF) Random Forest و (GBM) Gradient Boosting Machine استفاده شد.. یافته ها: نتایج نشان داد متغیرهای اقلیمی نسبت به عوامل خاکی و توپوگرافی تأثیر بیشتری بر پراکنش تاکسون‌های مورد مطالعه دارند. در میان متغیرهای بررسی‌شده، دامنه حرارتی سالانه(Bio07)، میانگین دمای خشک‌ترین فصل(Bio09)، فصلی بودن بارش (Bio15) و بارش فصل گرم (Bio18) مهم‌ترین عوامل کنترل‌کننده پراکنش شناخته شدند. منحنی‌های پاسخ بیانگر تفاوت معنی‌دار در دامنه تحمل و الگوی واکنش تاکسون‌ها به گرادیان‌های محیطی بود. زیرگونه C. pentagyna subsp. pentagyna دامنه تحمل محدودتری نسبت به متغیرهای اقلیمی نشان داد، در حالی که زیرگونه C. pentagyna subsp. pseudomelanocarpa از انعطاف‌پذیری بوم‌شناختی بیشتری برخوردار بود. گونه C. microphylla نیز در بسیاری از گرادیان‌های دمایی و بارشی دامنه تحمل وسیع‌تر و پاسخ متعادل‌تری نشان داد. تفاوت‌های مشاهده‌شده بیانگر تمایز آشیان بوم‌شناختی تاکسون‌ها و ظرفیت متفاوت آن‌ها برای سازگاری با شرایط محیطی متغیر است. . نتیجه‌گیری کلی: تایج این پژوهش کارایی مدلهای HOF را در شناسایی پاسخ‌های غیرخطی گونه‌ها، تعیین آستانه‌های بوم‌شناختی و استخراج دامنه‌های بهینه محیطی تأیید کرد. همچنین مشخص شد که تاکسون‌های مورد مطالعه از نظر میزان تحمل و حساسیت به عوامل اقلیمی تفاوت قابل توجهی دارند و در نتیجه واکنش یکسانی به تغییرات اقلیمی آینده نخواهند داشت. یافته‌های حاصل می‌تواند در پیش‌بینی تغییرات پراکنش گونه‌ها، شناسایی رویشگاه‌های پایدار، تعیین اولویت‌های حفاظتی، مدیریت ذخایر ژنتیکی و برنامه‌ریزی پروژه‌های احیای جنگل‌های هیرکانی مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج همچنین مبنایی علمی برای تدوین راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های جنگلی شمال ایران فراهم می‌آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| زالزالک؛ مقدار بهینه؛ هیرکانی؛ پراکنش؛ منحنی پاسخ | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||