آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,577 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,432 |
بررسی تنوع گیاهان در رویشگاه‌های تخریب‌شده و تخریب نشده انجیلی در غرب گیلان | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57144.1814 | ||
| نویسندگان | ||
| سامان پورعباسی شیراز1؛ حسن پوربابائی* 1؛ علی صالحی2 | ||
| 1گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، ایران. | ||
| 2گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی ایران نقش مهمی در پایداری اکوسیستم‌های منطقه‌ای و جهانی ایفا می‌کنند. این جنگل‌ها تنوع بالایی از گیاهان آوندی را در خود جای‌داده‌اند و شرایط زیستی گوناگونی را برای گونه‌های گیاهی فراهم می‌سازند. رویشگاه‌های انجیلی به‌عنوان بخشی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری، دارای تنوع گیاهی بالا و ویژگی‌های اکولوژیکی منحصربه‌فردی هستند. هدف از این تحقیق مقایسه تنوع گونه های گیاهی در یک توده دست نخورده با یک توده تخریب شده در رویشگاه انجیلی در غرب گیلان است. مواد و روش‌ها: بدین منظور دو رویشگاه انجیلی در حوضه چفرود (تخریب نشده) و حوضه شفارود (تخریب‌شده) انتخاب شدند که دو رویشگاه از نظر شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا مشابه و هر دو رویشگاه خالص بودند. با استفاده از روش نمونه‌برداری انتخابی، در دو رویشگاه چفرود (تخریب نشده) با مساحت 49/57 هکتار و شفارود (تخریب شده) با مساحت 40 هکتار انجام شد و تعداد 40 قطعه‌نمونه 1000 مترمربعی دایره‌ای شکل در هر رویشگاه برداشت شد و سپس در داخل هر قطعه‌نمونه، همه درختان با قطر برابرسینه بیشتر از 5/7 سانتی‌متر اندازه‌گیری و شناسایی شدند. همچینین برای گونه‌های درختچه‌ای نیز نوع گونه و تعداد پایه ها شمارش شدند. در داخل هر قطعه‌نمونه، پنج ریز قطعه‌نمونه چهارمترمربعی به‌صورت منظم برداشت و درصد پوشش تمامی گونه‌های علفی در آن برآورد و ثبت شدند. به‌منظور بررسی شاخص‌های تنوع در لایه درختی، درختچه‌ای و علفی از شاخص‌های تنوع شانون-وینر، غنای مارگالف و یکنواختی اسمیت-ویلسون استفاده شد. همچنین ارزش اهمیت گونه‌های درختی، درختچه‌ای و علفی در هر سه لایه محاسبه شد و نمودار لگاریتمی بر اساس رتبه‌بندی گونه‌های گیاهی در هر لایه ترسیم شد. برای مقایسه شاخص‌های تنوع در دو منطقه در لایه‌های مختلف از آزمون t مستقل استفاده شد. محاسبه شاخص‌های تنوع با استفاده از نرم‌افزار6.0 Ecological Methodology و همه تجزیه‌وتحلیل‌های آماری با استفاده از نرم‌افزار آماری IBM SPSS 22 انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعداد در هکتار درختان در رویشگاه انجیلی چفرود 5/462 اصله و در رویشگاه انجیلی شفارود 25/408 اصله در هکتار است. گونه‌های اوجا، ملج، شب‌خسب، گلابی جنگلی و سیب جنگلی تنها در رویشگاه چفرود و دو گونه گیلاس وحشی و شاه‌بلوط فقط در رویشگاه شفارود حضور داشتند. همچنین، نتایج نشان داد که میانگین شاخص‌های تنوع، غنا و یکنواختی در لایه درختی در رویشگاه انجیلی چفرود بیشتر از رویشگاه انجیلی شفارود است و اختلاف معنی-داری بین میانگین شاخص‌های تنوع شانون-وینر و غنای مارگالف بین دو رویشگاه انجیلی چفرود و شفارود مشاهده شد. بررسی گونه‌های درختچه‌ای نشان داد که تعداد نه گونه در هر دو رویشگاه شناسایی شد. گونه سیاه‌توسه و همیشک تنها در رویشگاه چفرود و گونه‌های انار ترش و سیاه‌ال تنها در رویشگاه شفارود حضور داشتند. نتایج شاخص‌های تنوع در لایه درختچه‌ای نشان داد که میانگین همه شاخص‌های تنوع، غنا و یکنواختی در رویشگاه انجیلی چفرود کمتر از رویشگاه شفارود است و اختلاف معنی‌داری بین میانگین همه شاخص‌های تنوع در لایه درختچه‌ای بین دو رویشگاه مشاهده نشد. درمجموع تعداد 95 گونه علفی در دو رویشگاه انجیلی شناسایی شدند که 40 گونه فقط در رویشگاه چفرود و 16 گونه فقط در رویشگاه شفارود حضور داشتند. نتایج شاخص‌های تنوع نشان داد که میانگین شاخص‌های تنوع و غنا (به‌استثنای شاخص یکنواختی) در رویشگاه انجیلی چفرود بیشتر از رویشگاه انجیلی شفارود است و اختلاف معنی‌داری بین میانگین همه شاخص‌های تنوع گونه‌ای گیاهی بین دو رویشگاه در لایه علفی مشاهده شد. نتایج مربوط به ارزش اهمیت گونه‌ها در لایه درختی نشان داد که در هر دو رویشگاه انجیلی چفرود و شفارود به ترتیب دو گونه انجیلی و توت سفید بیشترین و کمترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌های درختی را داشتند. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌های درختچه‌ای در رویشگاه‌ها انجیلی چفرود و شفارود به ترتیب مربوط به گونه‌های کوله‌خاس و ازگیل و کمترین مقدار نیز در دو رویشگاه به ترتیب مربوط به همیشک و سیاه‌ال بود. در لایه علفی در رویشگاه چفرود دو گونه سیکلامن و شمعدانی پاکبوتری بیشترین و کمترین مقدار ارزش اهمیت گونه‌ها را به خود اختصاص دادند درحالی‌که در رویشگاه شفارود بنفشه معطر و تمشک جنگلی بیشترین و کمترین مقدار را به خود اختصاص دادند. بررسی نمودارها در لایه درختی نشان داد که در هر دو منطقه شکل نمودارها از توزیع لوگ نرمال پیروی می‌کند. همچنین، بررسی نمودارها در لایه درختچه‌ای نشان داد که شکل نمودارها در رویشگاه‌های چفرود و شفارود به ترتیب از منحنی توزیح نرمال و عصای شکسته پیروی می‌کنند. بررسی نمودارها در لایه علفی نشان داد که در هر دو منطقه شکل نمودارها از منحنی لوگ نرمال پیروی می‌کند. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که فرآیندهای تخریبی نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر ساختار و تنوع پوشش گیاهی رویشگاه‌های انجیلی جنگل‌های هیرکانی دارند. مقایسه رویشگاه تخریب‌نشده چفرود و رویشگاه تخریب‌شده شفارود نشان داد که تخریب موجب کاهش غنا و تنوع گونه‌های درختی و علفی و تغییر در ترکیب گونه‌های گیاهی شده است؛ به‌طوری‌که گونه‌های حساس عمدتاً در رویشگاه تخریب‌نشده حضور داشتند، در حالی که گونه‌های مقاوم در رویشگاه تخریب‌شده غالب بودند. تداوم این فرآیندها علاوه بر کاهش تنوع گیاهی، توان بازسازی طبیعی و پایداری اکولوژیکی این اکوسیستم‌های ارزشمند را نیز تهدید می‌کند. ازاین‌رو، اجرای مدیریت یکپارچه شامل کنترل بهره‌برداری‌های غیرمجاز، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی، مدیریت چرای دام و حفاظت از توده‌های طبیعی، همراه با احیای عرصه‌های تخریب‌شده با گونه‌های بومی و حمایت از زادآوری طبیعی، می‌تواند بازسازی اکوسیستم را تسریع کرده و از گسترش بیشتر تخریب جلوگیری کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تنوع گونه‌های گیاهی؛ جنگل‌های هیرکانی؛ رویشگاه انجیلی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||