آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,578 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,433 |
ارزیابی تمایل رفتاری جوامع محلی نسبت به پذیرش نظام‌های بیشه‌زراعی با رویکرد تحلیل عاملی اکتشافی (بررسی موردی: شهرستان سردشت) | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57641.1833 | ||
| نویسندگان | ||
| سید ارشاد مجتوی1؛ سید رستم موسوی میرکلا* 2؛ هادی بیگی حیدرلو3؛ دیوید لوپز-کار4 | ||
| 1دانشجوی دکتری مدیریت جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه | ||
| 2علوم و مهندسی جنگل دانشگاه ارومیه | ||
| 3استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه | ||
| 4استاد گروه جغرافیا، دانشگاه کالیفرنیا سانتا باربارا، کالیفرنیا | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: در نواحی کوهستانی غرب ایران، به‌ویژه در اراضی جنگلی زاگرس، افزایش تغییر کاربری جنگل‌ها به اراضی کشاورزی، فشار قابل‌توجهی بر ظرفیت بوم‌شناختی اراضی وارد کرده و پایداری بوم‌سازگان‌ها و تولید را با خطر مواجه کرده است. در چنین عرصه‌ای، بیشه‌زراعی به‌عنوان نظامی تلفیقی با قابلیت هم‌زمان حفاظت خاک و تقویت معیشت، گزینه‌ای راهبردی تلقی می‌شود. با این حال، تحقق این رویکرد بیش از هر چیز به پذیرش و آمادگی رفتاری روستاییان وابسته است. شهرستان سردشت در زاگرس شمالی به‌دلیل حساسیت بوم‌شناختی و وابستگی معیشتی بالا، بستر مناسبی برای این بررسی فراهم کرده است، از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف سنجش تمایل جوامع محلی به اجرای عملیات بیشه‌زراعی و شناسایی عامل‌های اصلی شکل‌دهندۀ نگرش و تمایل رفتاری آنان انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش با رویکرد پیمایشی و تحلیلی طراحی شد. در گام نخست، با استفاده از داده‌های مکانی و توصیفی موجود در اداره منابع طبیعی، مناطق مستعد اجرای بیشه‌زراعی شناسایی شد. سپس ۱۰ روستا با نمونه‌گیری هدفمند و بر پایه معیارهایی همچون همگنی نسبی اقلیمی و اجتماعی-اقتصادی و پراکنش جغرافیایی متوازن انتخاب شدند. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوارهای روستایی مجاور عرصه‌های جنگلی بود. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌بندی‌شده انجام و حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان ۳۰۶ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته مشتمل بر ۲۷ گویه در دو بخش متغیرهای زمینه‌ای و عوامل مؤثر بر تمایل به بیشه‌زراعی بود که نگرش‌ها با طیف پنج‌درجه‌ای سنجیده شد. روایی صوری و محتوایی ابزار توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 749/0 مشخص شد. داده‌ها با بهره‌گیری از آمار توصیفی و تحلیل عاملی اکتشافی در نرم‌افزار IBM SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. پیش از استخراج عوامل، کفایت نمونه‌گیری و معناداری همبستگی‌ها با شاخص کایزر-مایر-اولکین (KMO) و آزمون کرویت بارتلت بررسی و تأیید شد. نتایج: نتایج آزمون کفایت نمونه‌گیری نشان داد که مقدار شاخص KMO برابر با 763/0 بوده که بیانگر کفایت مطلوب داده‌ها برای تحلیل عاملی است. همچنین آزمون کرویت بارتلت با مقدار کای‌دو برابر با 620/2330 در سطح خطای کمتر از 01/0 معنادار شد (0/000=p) که وجود همبستگی کافی میان گویه‌ها و مناسب بودن ماتریس همبستگی برای استخراج عوامل را تأیید کرد. بر اساس عامل‌یابی محور اصلی و با معیار مقادیر ویژه بزرگ‌تر از یک، از مجموع 27 گویه اولیه، هشت عامل استخراج شد که در مجموع 60 درصد از واریانس کل را تبیین کردند. سهم عامل نخست (پذیرش و تمایل رفتاری) به‌تنهایی 95/17 درصد واریانس بود. این عوامل شامل (1) پذیرش و تمایل رفتاری، (2) آموزش و ظرفیت‌سازی فنی، (3) حمایت و مدیریت نهادی، (4) انگیزه و محرک‌های پذیرش بیشه‌زراعی، (5) شرایط زمینه‌ای اجرای بیشه‌زراعی، (6) امنیت حقوقی و اعتماد نهادی، (7) محدودیت‌های محیط‌زیستی و (8) نگرش به بیشه‌زراعی و حفاظت از منابع طبیعی بودند. این ساختار چندبعدی نشان می‌دهد که تمایل به پذیرش بیشه‌زراعی حاصل برهم‌کنش هم‌زمان مؤلفه‌های رفتاری، نهادی، اقتصادی و محیطی است. نتیجه‌گیری کلی: بر اساس یافته‌های پژوهش، پذیرش بیشه‌زراعی در شهرستان سردشت نه صرفاً تابع مشوق‌های اقتصادی، بلکه حاصل هم‌افزایی ادراکات شناختی، منافع معیشتی و بسترهای نهادی است. بنابراین، سیاست‌گذاری مؤثر در این حوزه مستلزم طراحی بسته‌های مداخله‌ای تلفیقی شامل آموزش هدفمند، تضمین حقوق بهره‌برداری، ارائه حمایت‌های مالی و فنی و تقویت آگاهی‌های محیط‌زیستی است. تقویت این ابعاد می‌تواند گذار از الگوهای بهره‌برداری ناپایدار به نظام‌های تولید سازگار با ظرفیت‌های بوم‌شناختی را آسان کند. در مجموع، نتایج این پژوهش چارچوبی تحلیلی برای فهم سازوکارهای اجتماعی پذیرش بیشه‌زراعی فراهم می‌آورد و می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی توسعه پایدار در مناطق کوهستانی مشابه باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حفاظت خاک؛ جنگل‌های زاگرس؛ مدیریت پایدار جنگل؛ معیشت روستایی؛ نگرش محیط‌زیستی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||