آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,577 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,431 |
اثر فرم‌های رویشی مختلف در پایدارسازی دامنه‌های مستعد لغزش و رانش حاشیه جادههای جنگلی | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57074.1807 | ||
| نویسندگان | ||
| زهره غلامی1؛ آیدین پارساخو* 2؛ هاشم حبشی3؛ مهران نصیری4 | ||
| 1گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. | ||
| 2گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران | ||
| 3گروه جنگلشناسی و اکولوژی جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ، گرگان، ایران. | ||
| 4گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده مقدمه و هدف: مطالعات گسترده‌ای در حوزه اثرات پوشش گیاهی بر لغزش و رانش‌های کم عمق (Shallow landslides) انجام شده است، اما هنوز نقش گونه‌های مختلف گیاهی و فرم‌های رویشی بر پایداری دامنه‌های لغزشی و رانشی جنگل به‌خوبی شناخته شده نیست. بنابراین، کمی‌سازی مناسب اثرات پوشش گیاهی برمقاومت برشی خاک برای ارزیابی پایداری دامنه‌های لغزشی و رانشی حاشیه جادههای جنگلی بسیار مهم بوده و می‌تواند به مدیریت بهتر توده‌ها و احیای مؤثر عرصه‌های مستعد لغزش و رانش کمک کند. در این پژوهش اثر گونه‌ها و فرم‌های رویشی بر برخی مشخصات فیزیکی و مکانیکی خاک در عمق‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته و نسبت به شناسایی کارآمدترین گونه و فرم برای پایدارسازی اقدام گردید. مواد و روش‌ها: ابتدا 12 ترانسکت 100 متری به موازات جادههای جنگلی شصتکلاته گرگان روی دامنه‌های پایدار، لغزش و رانشی و مستعد لغزش و رانش مشرف به جاده برپا گردید. بعد از استقرار ترانسکت‌ها، لکه‌های لغزش و رانشی (شاهد اول)، لکه‌های پایدار (شاهد دوم) و لکه‌های خالص متشکل از فرم‌های مختلف رویشی علفی (کارکس)، بوته‌ای (تمشک)، درختچه‌ای (همیشک) و درختی (توسکا، انجیلی و افرا) هر یک در سه تکرار به صورت تصادفی ساده مشخص شد. در هر تکرار و در نقطه مرکزی هر لکه یک نمونه خاک توسط سیلندر استاندارد با قطر 3/5 و ارتفاع 4/4 سانتیمتر در عمق‌های صفر تا 20، 20 تا 40 و بیشتر از 40 سانتیمتر به‌منظور تعیین چگالی آب و خاک برداشت گردید. 2 کیلوگرم خاک نیز از هر عمق به منظور انجام سایر آزمایشات خاک جمع‌آوری شد. تعداد کل نمونه‌های خاک برداشت شده 72 نمونه بود. برای اندازه‌گیری چسبندگی خاک و زاویه اصطکاک داخلی خاک از آزمایش برش مستقیم استفاده شد. در آزمایشگاه، نمونه خاک داخل یک جعبه فلزی با سطح مقطع مربع که از وسط به طور افقی به دو نیم شده است، قرار گرفت. ابتدا نیروی قائم از طریق صفحة بارگذاری بر نمونه وارد شد و سپس تنش برشی به تدریج و به طور افقی اعمال گردید، تا دو نیم جعبه محتوی نمونه نسبت به یکدیگر حرکت کنند. مقدار نیروی برشی و تغییر مکان برشی مربوط به آن اندازه‌گیری گردید. آزمایش چندین بار انجام شد و به ازاء مقادیر مختلف تنش قائم، مقدار تنش برشی در هنگام گسیختگی بدست آمد. در پایان میزان پایداری دامنه‌ای رانشی به کمک نرخ ایمنی تعیین شد. آزمایشات حدود آتربرگ براساس استاندارد ASTM D 4318 انجام شد. این پژوهش در قالب طرح آماری بلوک‌های کاملا تصادفی و تحت آزمایش فاکتوریل با دو عامل، انواع لکه‌ها در 8 سطح و عمق خاک در سه سطح و در مجموع با 24 تیمار در نرم افزار SPSS به اجرا در‌آمد. یافته‌ها: در دامنه پایدار، دامنه پوشیده شده با تمشک، همیشک، کارکس، انجیلی، افرا و توسکا با افزایش عمق خاک مقدار زاویه اصطکاک داخلی به‌طور معنی‌داری افزایش یافت و در مقابل مقدار چسبندگی خاک کاهش پیدا کرد. بیشترین مقدار چسبندگی خاک در عمق 2/0-0 متری خاک و بیشترین مقدار زاویه اصطکاک داخلی در عمق 6/0-4/0 متری خاک به ثبت رسید. مقدار کربن آلی نیز در لایه‌های سطحی خاک بیشتر از لایه‌های زیرین بود. بیشترین چسبندگی به مقدار 01/16809 نیوتن بر مترمربع در لایه 2/0-0 متری خاک دامنه پوشیده از کارکس گزارش گردید که نزدیکترین مقدار به چسبندگی خاک دامنه پایدار در آن لایه خاک بود (67/19598 نیوتن بر مترمربع). کمترین مقدار چسبندگی خاک در لایه‌های سطحی (2/0-0 متر) دامنه‌های پوشیده از گونه‌های درختی به ثبت رسید. در تحقیق حاضر بیشترین مقدار نرخ ایمنی در لایه 2/0-0 متری دامنه پایدار و دامنه‌های پوشیده از گونه علفی کارکس مشاهده شد. در لایه 4/0-2/0 متری خاک بین نرخ ایمنی دامنه پایدار و دامنه پوشیده از همیشک تفاوت معنی‌داری وجود نداشت که این موضوع حاکی از توانایی این گونه در تثبیت دامنه‌های رانشی بود. در لایه 6/0-4/0 متری خاک گونه‌های درختی بعد از دامنه پایدار نرخ ایمنی بیشتری در مقایسه با سایر فرم‌های رویشی داشتند. نرخ ایمنی دامنه در عمق 2/0-0 متری به‌طور معنی‌داری بیشتر از عمق‌های 4/0-2/0 و 6/0-4/0 متری بود. کمترین نرخ ایمنی در بیشترین عمق یعنی 6/0-4/0 متری مشاهده شد. بین چسبندگی خاک با مقدار کربن آلی همبستگی مثبت و معنی دار وجود داشت. بین نرخ ایمنی دامنه با مقدار رس، زاویه اصطکاک داخلی و چگالی خاک همبستگی منفی و معنی‌دار وجود داشت. یعنی با افزایش مقدار رس، زاویه اصطکاک داخلی و چگالی خاک مقدار نرخ ایمنی کاهش یافت. در مقابل بین نرخ ایمنی دامنه با کربن آلی و چسبندگی خاک را بطه مثبت و معنی‌دار وجود داشت. با افزایش کربن آلی و چسبندگی خاک مقدار نرخ ایمنی دامنه افزایش یافت. نوع خاک از نظر خمیرایی در دامنه‌های رانشی و پوشیده از توسکا، انجیلی و افرا CH و در دامنه‌های پایدار، پوشیده از تمشک، کارکس و همیشک CL بود که نشان از تغییر کلاسه خاک در حضور گونه‌های علفی، بوته‌ای و درختچه‌ای می‌باشد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که چسبندگی خاک و ایمنی دامنه در عمق 2/0-0 متری خاک و در حضور فرم رویشی علفی بهبود یافت و هنگامی‌که گونه‌های مربوط به این فرم وجود نداشتند، دامنه در این عمق به‌طور قابل توجهی ناپایدار بود. فقدان پوشش و یا حذف پوشش گیاهی زیراشکوب در دامنه‌های رانشی، ایمنی دامنه را کاهش می‌دهد و در واقع ممکن است برای پایداری شیب مضر باشد. لاشه‌ریزی و عملکرد ریشه‌ها از طریق ترشحات ریزوسفر و فرآورده‌های جانبی میکروبی در افزایش چسبندگی خاک و فرآیند کلوخه‌سازی نقش داشته و در نتیجه انسجام خاک را تقویت می‌نماید. بدین‌ترتیب پیشنهاد می-شود در دامنه‌های مستعد رانش با کاشت و تقویت استقرار گونه‌های درختی، درختچه‌ای و علفی نسبت به پایدارسازی و بهبود ایمنی دامنه تا عمق 6/0 متری اقدام گردد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| چسبندگی؛ زاویه اصطکاک داخلی؛ توسکا؛ کارکس؛ جنگل شصتکلاته گرگان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||