آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 210 |
| تعداد مقالات | 1,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,487,575 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,817,429 |
تاثیر کودهای مختلف بر خاک و عملکرد نهال های جنگلی در اقلیم نیمه خشک | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57071.1806 | ||
| نویسندگان | ||
| علی صالحی* 1؛ فائزه السادات طریقت2؛ تیمور رستمی شاهراجی3؛ مهرداد نیکوی3 | ||
| 1دانشیار دانشگاه گیلان | ||
| 2دانش آموخته دکتری علوم زیستی جنگل، دانشکد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. | ||
| 3گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: برای ایجاد یک جنگلکاری مناسب، داشتن نهالستان با شرایط و مدیریت بهینه که بتواند نهال‌هایی با صفات کمی و کیفی مطلوب تولید نماید بسیار ضروری است. بهبود نهالها و ویژگی‌های خاک از طریق مدیریت خاک نهالستان نقش مهمی در موفقیت برنامه‌های جنگلکاری دارد. در سال‌های اخیر استفاده از کودها در افزایش رشد کمی و کیفی نهالها در نهالستان‌ها گسترش‌یافته، اما ارزیابی اثربخشی و نحوه استفاده این کودها در گونه‌های مختلف جنگلی به‌ویژه در مناطق نیمه‌خشک کشور هنوز محدود است. این تحقیق در نظر دارد تا در یک نهالستان منطقه نیمه‌خشک کشور، تأثیر 5 نوع کود، شامل ورمی‌کمپوست و کود دامی (به‌عنوان کودهای آلی)، کودهای زیستی، کودهای زیستی- شیمیایی و کودهای شیمیایی و نحوه استفاده از آنها (کودپاشی در اول فصل رویش و کودپاشی در دوره‌های بافاصله 20 روز) را بر برخی ویژگی‌های نهالهای پهن‌برگ و سوزنی‌برگ و خصوصیات شیمیایی خاک بررسی نماید. مواد و روش‌ها: این پژوهش در نهالستان جنگلی اداره کل منابع طبیعی استان زنجان واقع در 5 کیلومتری جاده زنجان-تبریز، با طول جغرافیایی ´´52 ´24 °48 و عرض جغرافیایی ´´44 ´41 °36 انجام گرفت. اقلیم منطقه بر اساس طبقه‌بندی اقلیمی کوپن و شاخص دومارتن نیمه‌خشک است. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با تیمارهای کودی مختلف و نهال-های گونه‌های مختلف صورت گرفت. تیمار کودی شامل کودهای زیستی (بیوارگانیک و سیومیک)، کود شیمیایی (اوره، سولفات آمونیوم، فولوابن پتاسیک)، کودهای زیستی-شیمیایی (شامل چند نوع کود شیمیایی و زیستی)، کود ورمی‌کمپوست و کود دامی گاوی بوده است. پنج ﮔﻮﻧﮥ سه‌ساله شامل ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.)، سرو نقره‌ای (Cupressus arizonica Greene.)، زالزالک (Crataegus monogyna Jacq.)، داغداغان (Celtis caucasica Willd.) و بنه (Pistacia atlantica Desf.) در گلدان‌های با خاک یکسان کاشته شدند. مجموعاً ۲۷۵ نهال با پنج تکرار برای گونه و 5 تکرار برای کود در گلدان‌هایی با خاک یکسان بازکاشت شدند. ویژگی‌های خاک شاملpH، کربن، فسفر، پتاسیم و نیتروژن و صفات نهالها (طول و حجم ریشه، قطر و طول ساقه) به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از ویژگی نهالها و همچنین خصوصیات شیمیایی خاک، ابتدا نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و همگنی واریانس با آزمون لون موردبررسی قرار گرفت. اثر کودهای مختلف خاک بر مشخصات کمی نهالها و خصوصیات شیمیایی خاک‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA) انجام شد. همچنین به‌منظور بررسی مقایسه میانگین‌های موردنظر از آزمون توکی استفاده شد. یافته‌ها: بر اساس نتایج ویژگی‌های شیمیایی خاک شامل کربن، فسفر و نیتروژن در تیمار کودهای آلی (دامی و ورمی-کمپوست) چه به‌صورت تدریجی و چه یکباره مقادیر مناسب را نشان دادند، اما در تیمارهای زیستی و زیستی- شیمیایی این ویژگی‌ها مقادیر قابل‌قبول نداشتند. در ارس بیشترین و کمترین مقادیر کربن، فسفر و نیتروژن خاک به ترتیب در تیمار زیستی- شیمیایی- تدریجی و تیمار زیستی و زیستی- تدریجی بود. در سرو نقره‌ای مقادیر عناصر یادشده در تیمار ورمی-کمپوست تدریجی و زیستی تدریجی کمترین مقدار را نسبت به تیمارهای دیگر نشان دادند. در داغداغان، اگرچه رشد نهالها در تیمار کود شیمیایی نسبت به تیمارهای دیگر کمتر بود، اما کربن، پتاسیم و نیتروژن بیشترین مقدار را نشان داد. سه عنصر ذکرشده خاک نهالهای بنه در تیمار ورمی‌کمپوست بیشترین مقدار را نشان داد. نکته مهم اینکه، تمام گونه‌ها به‌غیراز سرو نقره‌ای در تیمار زیستی- شیمیایی خشک شدند. در ﮔﻮﻧﮥ ارس تیمار شاهد بیشترین طول و حجم ریشه را نشان داد. بیشترین قطر یقه و حجم ریشه سرو نقره‌ای در تیمار کود ورمی‌کمپوست به ترتیب با 4/3 سانتی‌متر و 34/8 سانتی‌متر مکعب مشاهده شد. زالزالک و داغداغان، نسبت به تیمارهای زیستی و زیستی- شیمیایی حساس بودند و سبب خشکیدگی آنها شد، اما نسبت به کودهای دیگر به‌خصوص کودهای آلی واکنش مثبت نشان دادند. بیشترین رشد خصوصیات مورد بررسی در نهال بنه در تیمارهای شیمیایی، ورمی‌کمپوست و دامی رخ داد، درحالی‌که کود زیستی اثر کمتری داشت. در این‌گونه بیشترین قطر یقه و حجم ریشه به ترتیب با 1/4 سانتی‌متر و 2/7 سانتی‌متر مکعب در تیمار کود ورمی‌کمپوست مشاهده شد. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که کارایی انواع کودها در اقلیم نیمه خشکی مانند زنجان، وابسته به ﮔﻮﻧﮥ گیاهی، ماهیت کود و نحوه کاربرد آن است. به‌طورکلی، کودهای آلی بستر مناسب‌تری برای استقرار بیشتر نهالها در شرایط اقلیم نیمه‌خشک منطقه فراهم آوردند. گونه‌هایی با رشد اولیه کندتر یا حساس به تنش خشکی، مانند زالزلک، داغداغان و بنه واکنش معنی‌دارتری به مصرف کودهای آلی به‌خصوص در حالت تدریجی نشان دادند. درحالی‌که گونه‌های ارس و سرو نقره‌ای وابستگی کمتری به این نوع کودها داشتند. کودهای شیمیایی به‌خصوص در نهالهای پهن‌برگ موجب افزایش عملکرد و بهبود خصوصیات خاک شدند، اما در استفاده از آنها به تأثیرات محیط زیستی و هزینه‌های تهیه بایستی دقت کافی نمود. همچنین با توجه به اینکه کود زیستی- شیمیایی به‌صورت مصرف یکباره برای برخی گونه‌ها سبب خشک شدن بیشتر نهالها شد و پس‌ازآن کود زیستی نیز در بیشتر گونه‌ها موجب ضعف عملکرد رویشی نهالها شد، استفاده از این نوع کودها در نهالستان‌های مشابه توصیه نمی‌شود. همچنین بر اساس نتایج، کاربرد تدریجی کودها به‌ویژه در کودهای آلی، ضمن آزادسازی ملایم عناصر و رشد پایدارتر بیشتر نهالها، به تعادل مناسب‌تر عناصر تغذیه‌ای خاک منجر می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تولید نهال؛ عناصر غذایی خاک؛ کاربرد تدریجی کود؛ کود دامی؛ ورمی کمپوست | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||