آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 206 |
| تعداد مقالات | 1,948 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,401,998 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,757,670 |
مدلسازی اثرات متقابل اقتصاد مرزی و پویاییهای کاربری اراضی در جنگلهای زاگرس شمالی (بانه) | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.57406.1824 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد بهاری1؛ عباس بانج شفیعی* 2؛ هادی بیگی حیدرلو3 | ||
| 1دانشجوی دکتری مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 2دانشیار، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه | ||
| 3استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیدۀ مبسوط مقدمه و هدف: تغییرات کاربری و پوشش اراضی از مهمترین نمودهای تغییرات محیطزیستی در دهههای اخیر به شمار میرود و نقش تعیینکنندهای در پایداری اکوسیستمها، تنوع زیستی، چرخه کربن و خدمات اکوسیستمی دارد. در این میان، جنگلهای زاگرس بهعنوان بزرگترین رویشگاه جنگلی نیمهخشک ایران، علاوه بر نقش اساسی در حفاظت آب و خاک، حفظ تنوع زیستی و تعدیل اقلیم، در تأمین معیشت جوامع محلی نیز اهمیت ویژهای دارند. با این حال، این جنگلها طی سالهای اخیر تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله توسعه فعالیتهای اقتصادی، افزایش ساختوساز، تغییر الگوی بهرهبرداری از اراضی و فشارهای انسانی، روند فزایندهای از تخریب و تغییر کاربری را تجربه کردهاند. شهرستان بانه نیز به دلیل موقعیت مرزی، رونق تجارت و گردشگری، از جمله مناطق حساس زاگرس شمالی است که طی دو دهه گذشته تغییرات چشمگیری در پوشش اراضی آن رخ داده است. با وجود مطالعات متعدد در زمینه پایش تغییرات کاربری اراضی، بررسی همزمان نقش متغیرهای اقتصادی و اجتماعی در کنار تحلیلهای سنجش از دور، بهویژه در این منطقه، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از اینرو، هدف این پژوهش پایش روند تغییرات پوشش جنگلی شهرستان بانه طی سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ و تحلیل اثر متغیرهای اقتصادی و اجتماعی بر این تغییرات با بهرهگیری از تصاویر ماهوارهای و مدل اقتصادسنجی ARDL بود. مواد و روشها: در این پژوهش، تصاویر ماهوارهای Landsat مربوط به سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ پس از انجام مراحل پیشپردازش، برای تهیه نقشههای کاربری و پوشش اراضی مورد استفاده قرار گرفتند. اراضی منطقه در پنج کلاس شامل جنگل، اراضی کشاورزی، مرتع، اراضی بایر و اراضی ساختهشده طبقهبندی شدند. سپس با استفاده از ماتریس انتقال و تحلیل افزایشها و کاهشها، روند و شدت تغییرات هر یک از کلاسهای کاربری اراضی بررسی شد. بهمنظور ارزیابی دقت طبقهبندی نیز از شاخصهای صحت کلی و ضریب کاپا استفاده شد. در بخش اقتصادسنجی، متغیر وابسته شامل تغییرات سالانه سطح جنگل و متغیرهای مستقل شامل تعداد پروندههای تخریب منابع طبیعی، نرخ دلار آمریکا، تعداد مسافران ورودی و تعداد پروانههای کسب بودند. پس از بررسی مانایی متغیرها با آزمون دیکی–فولر تعمیمیافته، مدل خودرگرسیونی با وقفههای توزیعی (ARDL) برآورد و روابط کوتاهمدت و بلندمدت میان متغیرها تحلیل شد. همچنین، آزمون کرانهها برای بررسی همانباشتگی و آزمونهای تشخیصی شامل خودهمبستگی، ناهمسانی واریانس، نرمال بودن باقیماندهها و آزمون پایداری CUSUM برای ارزیابی اعتبار مدل انجام گرفت. یافتهها: نتایج ارزیابی صحت نشان داد که نقشههای تهیهشده از دقت مناسبی برخوردار بوده و صحت کلی طبقهبندی بین 67/76 تا 16/82 درصد و ضریب کاپا بین 669/0 تا 748/0 متغیر است. بررسی روند تغییرات کاربری اراضی نشان داد که طی دوره مطالعه، سطح جنگلها بهطور پیوسته کاهش یافته، در حالی که مساحت اراضی ساختهشده و اراضی بایر افزایش داشته است. نتایج تحلیل افزایشها و کاهشها نیز بیانگر آن بود که میزان از دست رفتن پوشش جنگلی در اغلب دورههای زمانی بیش از میزان احیای آن بوده و در نتیجه، تراز خالص تغییرات جنگل منفی بوده است. نتایج آزمون کرانهها وجود رابطه تعادلی بلندمدت میان متغیرهای اقتصادی و تغییرات سطح جنگل را تأیید کرد. برآورد مدل ARDL نشان داد که تعداد پروانههای کسب در کوتاهمدت و بلندمدت دارای اثر منفی و معنیدار بر تغییرات سطح جنگل است، بهطوریکه افزایش فعالیتهای اقتصادی و توسعه کسبوکارها با کاهش سطح جنگل همراه بوده است. در مقابل، نرخ دلار آمریکا اثر مثبت و معنیداری بر متغیر وابسته نشان داد که بیانگر تأثیر شوکهای اقتصادی بر روند تغییرات پوشش جنگلی است. همچنین، تعداد پروندههای تخریب تنها در بلندمدت دارای معنیداری مرزی بود و تعداد مسافران ورودی اثر معنیداری بر تغییرات سطح جنگل نداشت. نتایج آزمونهای تشخیصی و آزمون CUSUM نیز بیانگر مناسب بودن فرضهای کلاسیک رگرسیون، پایداری ضرایب و اعتبار مدل برآوردشده بود. نتیجهگیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که تغییرات پوشش جنگلی شهرستان بانه حاصل تعامل عوامل اقتصادی، مدیریتی و انسانی با فرآیندهای تغییر کاربری اراضی است و صرفاً نمیتوان آن را به عوامل طبیعی نسبت داد. معنیدار بودن اثر نرخ دلار آمریکا و تعداد پروانههای کسب بیانگر آن است که تحولات اقتصادی میتوانند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر روند تغییرات پوشش جنگلی اثرگذار باشند. همچنین، کاهش مستمر سطح جنگل و افزایش اراضی ساختهشده، ضرورت بازنگری در سیاستهای توسعه، کنترل تغییر کاربری و مدیریت فعالیتهای اقتصادی در مناطق مرزی را نشان میدهد. از نظر روششناختی، تلفیق دادههای سنجش از دور با مدلهای اقتصادسنجی، چارچوبی کارآمد برای پایش تغییرات پوشش اراضی و شناسایی عوامل محرک آن فراهم میکند و میتواند بهعنوان ابزاری مؤثر در برنامهریزی و مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس مورد استفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جنگلهای زاگرس؛ سنجش از دور؛ متغیرهای اقتصادی-اجتماعی؛ مدل ARDL؛ بانه | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||