آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 212 |
| تعداد مقالات | 2,005 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,506,139 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,833,782 |
ظهور اولیه طبقه متوسط در ایران عصر صفوی با تکیه‌بر سفرنامههای منتخب اروپائی | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 8، اسفند 1404، صفحه 50-63 اصل مقاله (514.58 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2026.57172.1078 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد کامکاری* ؛ نبی آزادی | ||
| دانشجو دکتری علوم سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران | ||
| چکیده | ||
| ظهور و تحول طبقه متوسط به‌عنوان یکی از محورهای کلیدی در تحلیل جوامع سیاسی و اجتماعی مدرن، همواره موردتوجه جامعه‌شناسان، تاریخ‌دانان و متخصصان علوم سیاسی قرارگرفته است. طبقه متوسط به گروهی اجتماعی اطلاق می‌شود که از نظر اقتصادی، آموزشی و شغلی در جایگاهی میانه میان طبقات فرادست و فرودست قرار دارد و معمولاً شامل کارمندان، متخصصان، صاحبان مشاغل کوچک و روشنفکران است. اجزای این طبقه بر اساس معیارهایی مانند درآمد پایدار، سطح تحصیلات عالی، سبک زندگی و مشارکت اجتماعی-سیاسی تمایز می‌یابند. این مقاله به بررسی تلقی سفرنامه‌نویسان منتخب اروپایی از مفهوم طبقه متوسط در عصر صفوی می‌پردازد و به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا نطفه‌هایی از یک لایه اجتماعی نوظهور، مشابه طبقه متوسط مدرن، در بافت اجتماعی ایران صفوی قابل شناسایی است؟ این پژوهش با بهره‌گیری از رهیافت مقایسه‌ای و تحلیل محتوای سفرنامههای غربی نشان می‌دهد: 1) با وجود فقدان مفهوم مدرن طبقه متوسط در آن دوره، عواملی همچون نهادینه‌شدن بوروکراسی، توسعه اقتصاد شهری، رشد صنعت و گسترش امکانات آموزشی، شرایط لازم برای شکل‌گیری یک لایه اجتماعی میانی را فراهم ساخته بود، 2) طبقه متوسط نوظهور در ایران صفوی بر پایه وقف، بوروکراسی درباری و تجارت بین‌المللی شکل گرفت نه مالکیت خصوصی یا انقلاب صنعتی. این تفاوت، هویت خاصی به آن می‌دهد که در مدل‌های اروپایی دیده نمی‌شود. در نتیجه سفرنامه‌ها نه‌تنها به‌عنوان منابعی توصیفی اهمیت دارند، بلکه متونی تحلیلی با ظرفیت نظری قابل‌توجه برای پژوهش‌های مرتبط با تاریخ اجتماعی ایران محسوب می‌شوند و باوجود ادعاهایی که ظهور طبقه متوسط را به دوران پهلوی اول نسبت می‌دهند، شواهد نشان می‌دهد که نشانه‌های اولیه این طبقه برای نخستین بار در دوران صفویه قابل‌مشاهده بوده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| طبقه متوسط؛ صفویان؛ سفرنامه‌ها؛ بوروکراسی؛ ساختار اجتماعی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
اولئاریوس، آدام. (1369). سفرنامه شاه خونین اصفهان، ترجمه حسین کرد بچه، ٢جلد، تهران: شرکت کتاب.
تامپون، کارل. (1396). سفرنامه نویسی: نگاهی به تحولات سفرنامه نویسی در غرب، مترجم سعیده زادقناد، تهران: نشر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
تاورنیه، ژان باتیست. (1336). سفرنامه تاورنیه، ترجمه ی ابوتراب نوری، تصحیح حمید شیرانی، چاپ دوم، اصفهان: کتابخانه سنایی
دلاواله، پیترو. (1370). سفرنامه، ترجمه شجاع الدین شفاء، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
دن گارسیا دسیلوا فیگوئروا. (1363). سفرنامه، مترجم غلامرضا سمیعی، تهران: نو.
دولیه دلند آندره. (1353). زیبایی های ایران، مترجم محسن صبا. تهران: انجمن دوستداران کتاب.
رحمتی، اصغر. (1399). موقعیت اجتماعی بازرگانان در ایران عهد صفویه، محسن رحمتی، رساله کتری، تاریخ گرایش ایران بعد از اسلام، دانشگاه لرستان. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/aac c1f64d320109cd101860f2755685
زیبایی، مهدی؛ کامکاری، محمد؛ و آزادی، نبی. (1404). اقلیتهای دینی ایرانِ عصر صفوی در آینه سفرنامههای غربی. فصلنامه مطالعات علمی، 26(2)، 143-159. https://www.rjnsq.ir/article_224399.html
ژرژ تکتاندرفن دریابل. (1351). گزارش سفارتی به دربار شاه عباس اول، ترجمه ی محمد تفضیلی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
سانسون. (1346). سفرنامه، مترجم تقی فضلی. نشر بی جا.
سرکیس گیلاننتز، پطرس. (1371). سقوط اصفهان، ترجمه ی محمد مهریار، اصفهان: امور فرهنگی شهرداری.
شاردن. (1335)، سیاحت نامه شاردن، مترجم محمد عباسی، تهران: امیرکبیر.
صفت گل، تاج محمد؛ و توسلی رکن آبادی، مجید؛ و شعبانی، رضا. (1399). تعامل طبقات اجتماعی با دولت ایران در عصر صفوی. فصلنامه علمی-پژوهشی جامعه شناسی سیاسی ایران، 3(3)، 396-412. http://jou.spsiran.ir/article_148017.html?lang=fa
کروسینسکی (1363). سفرنامه، ترجمه ی عبدالرزاق دنبلی، تصحیح مریم میر احمدی، توس: تهران.
کمپفر، انگلبرت (1363). سفرنامه، ترجمه ی کیکاووس جهانداری، چاپ سوم، خوارزمی، تهران.
کوثری، مسعود. (1387). «روش مقایسه‌ای» در کتاب رهیافت و روش در علوم‌سیاسی، به اهتمام عباس منوچهری و همکاران، تهران: سمت.
کیوانی، مهدی. (1403). پیشه‌وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی: جستارهایی در تاریخ اجتماعی - اقتصادی ایران، مترجم یزدان فرخی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
لوفت، پاول. (1380). ایران در عهد شاه عباس دوم، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات وزارت خارجه.
منوچهری، عباس. (1387). رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران: سمت.
مینورسکی، ولادیمیر. (1368). تعلیقات به تذکره الملوک، مترجم مسعود رجبی نیا، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
والسر، سیبلا شوستر. (1364). ایران صفوی از دیدگاه سفرنامههای اروپائیان، مترجم غلام رضا ورهرام، تهران: امیرکبیر.
References:
Algar, H. (1969). Religion and State in Iran, 1785–1906: The Role of the Ulama in Political Development. Berkeley: University of California Press.
Almond, G. A., & Powell, B. B. (1966). Comparative Politics: A Developmental Approach . Boston: Little, Brown and Company.
Bill Jemes, A. (1972). The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Columbus, Ohio: Charles E. Merrill) ,Publishing Co.
Bonine, M. E. (1979). Urban Development in Iran: Tabriz since 1800. Boulder: Westview Press.
Boundreau, A. (1999). Middle classes, Blackwell Publishers.
Davidoff, L., & Hall, C. (1987). Family Fortunes: Men and Women of the English Middle Class, 1780–1850. Chicago: University of Chicago Press.
Floor, W. (2004). The Economy of Safavid Persia. Wiesbaden: Ludwig Reichert Verlag.-
Grusky, D. (1993). the Blackwell dictionary of twentieth century social thought, Outhwaite and Bothomore ed, Blackwell Publisher.
Hobsbawm, E. J. (1962). The Age of Revolution: Europe 1789–1848. London: Weidenfeld & Nicolson.
Lapidus, I. M. (1988). A History of Islamic Societies. Cambridge: Cambridge University Press.
Lijphart, A. (1971). Comparative Politics and the Comparative Method. American Political Science Review , 65 (3), 682–693. https://www.la.utexas.edu/users/chenry/core/Course%20Materials/Lijphart1971/0.pdf
Lipset, S. M., & Rokkan, S. (1967). Party Systems and Voter Alignments: Cross-National Perspectives. New York: Free Press.
Marsh, D., & Stoker, G. (2010). Theory and Methods in, Political Science, Published by: PALGRAVE MACMILLAN.
Mils, C. W. (1964). White collar: A the American Middle classes. Newyork oxford university press.
Stevens, R. (2021). European Visitors to the Safavid Court". Iranian Studies, 7(3-4), 421–457. https://doi.org/10.1080/00210867408701475
Wright, E. O. (2009). Understanding Class. Towards an Integrated Analytical Approach. New Left Review, 60, 101-116. https://www.aacademica.org/erik.olin.wright/13.pdf | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 226 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 139 |
||