آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 207 |
| تعداد مقالات | 1,951 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,408,582 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,760,697 |
خلافت در ترازوی اندیشه و قدرت: تحلیلی انتقادی بر دوره الحاکم بأمرالله فاطمی (375-411 ه.ق) | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 8، اسفند 1404، صفحه 21-36 اصل مقاله (565.17 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.56239.1041 | ||
| نویسنده | ||
| قسیم یاسین* | ||
| دانشآموخته دکتری تاریخ اسلام و مدرس دانشگاه، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| خلافت فاطمی که در اواخر قرن سوم هجری قمری در مغرب اسلامی بنیان نهاده شد و در میانه قرن چهارم به مصر انتقال یافت و به یکی از قدرتهای برجسته سیاسی–مذهبی در جهان اسلام تبدیل گردید. در این میان، خلافت الحاکم بأمرالله (۳۷۵–۴۱۱ ق) بهعنوان یکی از دورههای مناقشهبرانگیز، نقشی محوری در تحولات ساختاری و مشروعیتزدایی از خلافت فاطمی ایفا کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی ابعاد دینی، اجتماعی و سیاسی خلافت الحاکم و بررسی پیامدهای سیاستهای وی بر ساختار اقتدار اسماعیلی، سامانیافته است. مطالعه با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر مبنای منابع اصیل تاریخی و پژوهشهای معاصر، تلاش دارد؛ روند تحولات خلافت الحاکم را بازسازی و ارزیابی کند. یافتهها نشان میدهد که دوران حکومت وی با نوسانات ایدئولوژیک و سیاسی قابلتوجهی همراه بود؛ بهگونهای که سیاستهای آغازین مبتنی بر تساهل مذهبی و حمایت از دانش، با گذر زمان به محدودسازیهای اجتماعی، سختگیریهای اعتقادی و مدارا با جریانهای غالی نظیر نهضت دروزیه تبدیل شد. این چرخشهای گفتمانی، با کاهش انسجام راهبردی خلافت و تضعیف سرمایه نمادین امام–خلیفه، زمینهساز انشقاق ایدئولوژیک و بحرانهای سیاسی شد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که خلافت الحاکم بأمرالله نمونهای بارز از تنش میان اقتدار کاریزماتیک و پایداری نهادی در نظامهای خلافت شیعی قرون میانه بوده و بررسی آن میتواند به فهم ژرفتری از سازوکارهای مشروعیت، واگرایی و اقتدار مذهبی در ساختارهای خلافت روشنگر باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خلافت فاطمی؛ الحاکم بأمرالله؛ دعوت اسماعیلی؛ بحران مشروعیت؛ نهضت دروزیه؛ سیاست مذهبی–اجتماعی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
ابن الأثیر، عزالدین. (1371ش). الکامل در تاریخ. ترجمه: ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی.
ابن الأثیر، عزالدین. (1995م). بن اثیر، عزالدین. الکامل فی التاریخ. ج 9. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن تغری بردی، جمالالدین یوسف. (بیتا). النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره. قاهره: دارالکتب المصریه، ج ۴.
ابن حجر العسقلانی. (بیتا). رفع الإصر عن قضاه مصر. تحقیق: علی محمد عمر. قاهره: مطبعه الخانجی.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (2005م). الکتاب العبر ودیوان المبتدأ والخبر فی أیام العرب والعجم والبربر ومن عاصرهم من ذوی السلطان الأکبر، تحقیق: خلیل شحادة، بیروت: دارالفکر، ج 4.
ابن دقماق، ابراهیم محمد. (بیتا). الانتصار. بیروت: مکتبة التجاری للطباعه.
ابن عذاری، محمد بن محمد. (1983م). البیان المغرب. تحقیق: بی.سی. کولان و پرونسال. بیروت: دارالثقافة.
دفتری، فرهاد. (1375ش). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه: فریدون بدرهای. تهران: نشر فرزان.
دفتری، فرهاد. (1382ش). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه فریدون بدرهای، تهران: نشر فرزان روز.
ذهبی، شمسالدین محمد. (1961م). العبر فی خبر من غبر. تحقیق: فؤاد سید. کویت: بینا.
رشیدالدین فضلالله. (1388ش). جامع التواریخ. به کوشش محمدتقی دانشپژوه و مدرسی زنجانی. تهران: علمی و فرهنگی.
سلومی، سلیمان عبدالله. (1422ق). أصول الإسماعیلیة. ریاض: دار فضیله.
سیوطی، جلالالدین عبدالرحمن. (بی تا). حسن المحاضرة فی تاریخ مصر و القاهره. تحقیق: ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دار احیاء.
عبادی، احمد مختار. (1970). فی التاریخ العباسی و الفاطمی. بیروت: دار النهضة العربیة.
عبادی، عبدالمنعم. (1973م). الدولة الفاطمیة فی مصر. القاهرة: دار المعارف.
کاشانی، جمالالدین عبدالله بن علی. (1366ش). زبده التواریخ. به کوشش محمدتقی دانشپژوه. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
کرمانی، حمیدالدین. (1969م). المصابیح فی إثبات الإمامة. تحقیق: مصطفی غالب. بیروت: منشورات حمد.
کرمانی، حمیدالدین. (1987م). مجموعه الرسائل. تحقیق: مصطفی غالب. بیروت: مؤسسه الجامعیه للدراسات.
کرمانی، حمیدالدین. (1980م) راحة العقل. تحقیق و مقدمه: مصطفى غالب. بیروت: دار الأندلس.
لوییس برنارد و دیگران. (بیتا). اسماعیلیان. ترجمه و تدوین: یعقوب آژند. تهران: بینا.
مقریزی، تقیالدین. (1919م). المقفی الکبیر. تحقیق: محمد الیعلاوی. بیروت: دارالمغرب الإسلامی.
مقریزی، تقیالدین. (1998م). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار. تحقیق: خلیل منصور. بیروت: دارالکتب.
مقریزی، تقیالدین. (1997م). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار. بیروت: دارالکتب العلمیه.
مقریزی، تقیالدین. (بیتا). اتعاظ الحنفا بأخبار الأئمة الفاطمیین الخلفا. قاهره: المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة.
مقریزی، تقیالدین. (1991م). اتعاظ الحنفا بأخبار الأئمة الفاطمیین الخلفا. قاهره: المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة.
نصر، سید حسین. (۱۳۸۵). باغ حقیقت. ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران: نشر سوفیا.
References:
Brett, M. (2001). The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Tenth Century CE. Leiden: Brill.
Daftary, F. (1998). A Short History of the Ismailis. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Daftary, F. (2004). Ismaili Literature: A Bibliography of Sources and Studies. London: I.B. Tauris in association with The Institute of Ismaili Studies.
Daftary, F. (2007). The Isma'ilis: Their History and Doctrines. Cambridge: Cambridge University Press.
Durkheim, É. (1984). The Division of Labour in Society (Trans. W. D. Halls). New York: Free Press.
Halm, H. (1997). The Fatimids and Their Traditions of Learning. London: I.B. Tauris.
Halm, H. (2003). The Empire of the Mahdi: The Rise of the Fatimids. Leiden: Brill.
Lev, Y. (1991). State and Society in Fatimid Egypt. Asian and African Studies, 25(1), 1–17.
Walker, P. E. (1993). Hamid al-Din al-Kirmani: Ismaili Thought in the Age of al-Hakim. London: I.B. Tauris.
Walker, P. E. (2003). Exploring an Islamic Empire: Fatimid History and Its Sources. London: I.B. Tauris.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology (Eds. G. Roth & C. Wittich). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 182 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 93 |
||