آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 208 |
| تعداد مقالات | 1,964 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,427,345 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,775,368 |
گسست جنگل و بلشویکها: تقابل ایدئولوژی و عملگرایی (1921-1917) | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 6، شهریور 1404، صفحه 68-81 اصل مقاله (572.66 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.56350.1042 | ||
| نویسندگان | ||
| کامبیز کلانتری1؛ جواد سخا* 2؛ رفعت خواجه یار3؛ مسعود محمدی4 | ||
| 1گروه تاریخ، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. | ||
| 2* گروه تاریخ، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 3-گروه تاریخ، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. | ||
| 4گروه تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، قزوین، ایران. | ||
| چکیده | ||
| جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک خان با آرمان تشکیل "جمهوری اسلامی دموکراتیک" مبتنی بر تلفیق ملیگرایی ایرانی و ارزشهای اسلامی شکل گرفت. این جنبش تحتفشار نیروهای قاجار، پهلوی و بریتانیا برای بقا به بلشویکها نزدیک شد. اشغال انزلی توسط نیروهای شوروی در اردیبهشت ۱۲۹۹ آغازگر همکاری اجباری بود. میرزا کوچک خان در مذاکرات اولیه بر حفظ استقلال جنبش تأکید داشت و حاضر به پذیرش کامل کمونیسم نشد. تشکیل حزب کمونیست ایران و سیاستهای ضدمذهبی آن، شکاف با جنبش را عمیقتر کرد. کنگره باکو در سپتامبر ۱۹۲۰ نشان داد شوروی به دنبال استفاده ابزاری از جنبشها برای پیشبرد اهداف خود است. تغییر سیاست شوروی در ۱۹۲۱ و اولویت منافع ژئوپلیتیک بر ایدئولوژی انقلابی، نقطه عطف محسوب میشود. امضای قرارداد ۱۹۲۱ ایران و شوروی به معنای قطع حمایت از جمهوری گیلان بود. تبعید احسانالله خان و تسلیم خالو قربان، ضربه نهایی به جنبش وارد آورد. مرگ میرزا کوچک خان در برفهای گیلوان (آذر ۱۳۰۰) پایان تراژیک این جنبش بود. شکست جنبش جنگل نشان داد انقلابهای وارداتی با بافت فرهنگی ایران ناسازگارند. شوروی از این تجربه دریافت برای نفوذ در ایران باید از احساسات ملی بهرهبرداری کند. این واقعه مقدمهای برای مداخلات بعدی شوروی در آذربایجان و کردستان شد. گذار مسکو از آرمانگرایی به واقعگرایی، جنبش جنگل را قربانی کرد. فروپاشی نهایی، نتیجه تعارض ایدئولوژی کمونیستی با گفتمان بومی ضداستعماری بود. تجربه گیلان ثابت کرد جامعه سنتی ایران در برابر اصول کمونیستی مقاومت میکند. این شکست نشان داد اتحادهای موقت با قدرتهای خارجی پایههای مردمی جنبش را تضعیف میکند. در نهایت، تحولات گیلان نشان داد که "واقعیتهای ژئوپلیتیک" بر "آرمانهای انقلابی" شوروی پیشی گرفت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| میرزا کوچک خان جنگلی؛ نهضت جنگل؛ بلشویکها؛ روابط ایران و روسیه؛ انقلاب اکتبر 1917 | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آبراهامیان، یرواند. (1378). ایران بین دو انقلاب. مترجم احمد گل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آبراهامیان، یرواند. (1396). تاریخ مدرن ایران، مترجم محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آفاناسیان، سرژ. (1370). ارمنستان آذربایجان گرجستان از استقلال تا استقرار رژیم شوروی ۱۹۱۷-۱۹۲۳، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: معین.
افشار، ایرج. (1380). برگهای جنگل: نامه های رشت و اسناد نهضت جنگل، تهران: فرزان روز.
ایوانف، م.س. (1356). تاریخ نوین ایران، ترجمه هوشنگ نیزایی و حسن قائم پناه، تهران: حزب توده.
بهار، محمدتقی ملک الشعرا. (1357). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، ج 1، تهران: امیرکبیر.
بیات، کاوه. (1385). شوروی و جنبش های چپ در ایران، تهران: شیرازه.
بیات، کاوه. (1401). ایران در آتش، تهران: شیرازه.
رزاقی، سیمین. (1395). تحلیل علل شکست جمهوری شورایی گیلان. فصلنامه مطالعات تاریخ معاصر ایران، شماره 18.
رهنما، علی. (1385). روابط ایران و شوروی در عصر قاجار و پهلوی، تهران: امیرکبیر.
رواسانی، شاپور. (1363). نهضت میرزا کوچک خان جنگلی و اولین جمهوری شورائی در ایران، تهران: چاپخش.
روزنامه جنگل، دوم ژوئن 1920، مقاله سید جعفر پیشه وری، ص ۵
غنی، سیروس. (1377). میرزا کوچک خان جنگلی، تهران: نیلوفر.
فخرایی، ابراهیم. (1357). جنبش جنگل و جمهوری شوری ایران، تهران: جاویدان.
کاظم زاده، فیروز. (1354). روسیه و انگلیس در ایران 1914-1864(پژوهشی درباره امپریالیسم)، ترجمه منوچهر امیری، تهران: انتشارات فرانکلین.
کسروی، احمد. (1319). تاریخ مشروطه ایران، جلد 2، تهران: امیرکبیر.
گیلک، محمدعلی. (1371). تاریخ انقلاب جنگل (به رویت شاهدان عینی)، رشت: نشر گیلکان.
مکی، حسین. (1358). تاریخ بیست ساله ایران، جلد 1، تهران: امیرکبیر.
منشورگرگانی، محمدعلی. (1368). رقابت شوروی و انگلیس در ایران از ۱۲۹۶ تا ۱۳۰۶، تهران: عطائی.
الموتی، ضیاء الدین. (1370). فصولی از تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی ایران جنبش های چپ، تهران: چاپخش.
نوایی، عبدالحسین. (1375). ایران و جهان از مشروطیت تا پایان (قاجار)، تهران: هما.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. (1375). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم (1500-1945)، تهران: امیرکبیر.
یقیکیان، گریگور. (1363). شوروی و جنبش جنگلی، به کوشش برزویه دهگان، تهران: نوین. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 775 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 148 |
||