آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 208 |
| تعداد مقالات | 1,964 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,427,417 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,775,417 |
جایگاه باورهای عامیانه در شیوهی درمان دورهی قاجار بر مبنای متون سفرنامههای خارجی | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 6، شهریور 1404، صفحه 1-13 اصل مقاله (479 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.56732.1053 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه خسروی روش1؛ حبیبالله سعیدینیا* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری مطالعات ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشگاه خلیج فارس بوشهر، مدرس گروه تاریخ دانشگاه یاسوج. | ||
| 2دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در دوران قاجار، جامعهی ایران با گذار تدریجی از سنت به تجدد، بهویژه در حوزهی بهداشت و درمان، روبرو بود. باورهای عامیانه، طب سنتی ایرانی و تأثیرات اولیه طب غربی، نقش مؤثری در شکلگیری نگرش عمومی نسبت به سلامت و شیوههای درمانی ایفا میکردند. گزارشهای سیاحان خارجی، تصویری قابل تأمل از برخورد جامعهی ایرانی با بیماری، درمان و مفهوم سلامت در این دوره ارائه میدهند که تلفیقی از تجربیات فردی، باورهای خرافی و تلاشهای نوپای پزشکی نوین را نشان میدهد. این پژوهش با بهرهگیری از متون تاریخی، به بررسی نفوذ و گسترش باورهای عامیانه طبی، طب سنتی ایرانی، طب غربی و عناصر خرافی در جامعهی ایران قاجاری پرداخته است. مردم در این دوره، نگرشهای گوناگونی نسبت به علل بیماریها و شیوههای درمانی داشتند که اغلب بر پایه طب سنتی، تجارب فردی یا باورهای نهادینهشده شکل میگرفت. این پژوهش با روش تاریخی و تحلیل دادههای استخراجشده از منابع معتبر، گزارههای تاریخی مرتبط با درمانگری در باورهای عامه را تبیین میکند. پرسش اصلی پژوهش این است چه عواملی در ترویج و رشد باورهای عامیانه در شیوهی درمان و پزشکی دورهی قاجار تأثیرگذار بوده است و باورهای عامیانه چه جایگاهی در شیوهی طبابت دورهی قاجاریه داشته است؟ یافتهها نشان میدهد که نگرشهای فردی و تجربههای اکتسابی گروهی در تبیین علل بیماری و انتخاب روشهای درمانی نقش بسزایی داشتهاند. طب عامیانه و طب جدید همزمان در جامعه حضور داشتند، اما مقاومت بخش زیادی از جامعه در برابر شیوههای درمانی نوین، ناشی از ضعف در امکانات بهداشتی، شرایط اقلیمی و اجتماعی خاص و نبود آگاهی عمومی نسبت به طب نوین، در گسترش باورهای عامیانه درمانی عصر قاجار بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاجاریه؛ پزشکی؛ درمان؛ باورهای عامیانه؛ سیاحان خارجی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
ابراهیمنژاد، هرمز. (۱۳۹۶). نوسازی پزشکی و بهداشت عمومی در دورهی قاجار. ترجمهی قربان روانان. تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
ابراهیمنژاد، هرمز. (۱۴۰۳). پزشکی، بهداشت عمومی و حکومت قاجار: الگوهای نوسازی پزشکی در ایران سدهی نوزده. مترجمان: بهزاد کریمی، مهسا خلیلی. تهران: افکار جدید.
اوبن، اوژن. (۱۳۶۲). مسافرت به ایران. ترجمهی علی اصغر سعیدی. تهران: زوّاره.
اولیویه. (۱۳۷۱). سفرنامه اولیویه. ترجمهی محمدطاهر میرزا. تهران: اطلاعات.
برجسته، سحر و دیگران. (۱۳۹۳). سلامت، بهداشت و زیبایی در عصر قاجار. ترجمهی مسعود کثیری. تهران: امیرکبیر.
بروگش، هنریش. (۱۳۶۷). سفری تا دربار سلطان صاحبقران. جلد دوم. ترجمهی مهندس کردبچه. تهران: اطلاعات.
پولاک، یاکوب ادوارد. (۱۳۶۸). سفرنامه ایران و ایرانیان. ترجمهی کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی.
حیدری، سلیمان و بیاتی، سمیه (۱۳۹۸). پیامدهای تأثیرگذاری باورها و اعتقادات عامیانه بر طبابت عصر قاجار. مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، ۱۲، 170-161. http://ijme.tums.ac.ir/article-1-6132-fa.html
دالمانی، هانری رنه. (۱۳۳۵). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمهی محمدعلی فرهوشی. تهران: امیرکبیر.
دروویل، گاسپار. (۱۳۷۰). سفر در ایران. ترجمهی منوچهر اعتماد مقدم. تهران: شباویز.
دیولافوا، ژان. (۱۳۵۰). سفرنامه مادام دیولافوا. ترجمهی همایون فره وشی. تهران: دنیای کتاب.
رایس، کلارا کولیور. (۱۳۶۶). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنها. ترجمهی اسدالله آزاد. تهران: کتابدار.
ژوبر (۱۳۴۷). مسافرت در ارمنستان و ایران. ترجمهی علیقلی اعتماد مقدم. تهران: بنیاد فرهنگ.
سرنا، کارلا. (۱۳۶۳). مردم و دیدنیهای ایران، سفرنامه کارلا سرنا. ترجمهی غلامرضا سمیعی. تهران: نو.
شفیعی، سمیه سادات (۱۳۹۵). سلامت و باورهای عامیانه در دورهی قاجار. پژوهش نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 5(1)، 75-57. https://economichistory.ihcs.ac.ir/article_2210.html
شقاقی، حسین قلی خان. (۱۳۵۳). خاطرات ممتحن الدوله. تهران: امیرکبیر.
شیل، لیدی. (۱۳۶۲). خاطرات لیدی شیل. ترجمهی حسن ابوترابیان. تهران: نشر نو.
طیبی، محمد و کاویانی پویا، حمید (۱۳۹۳). طب در ایران عصر قاجار بر اساس سفرنامههای سیاحان غربی. مجله پژوهش نامه تاریخ، 9(35)، 25-1. https://sanad.iau.ir/fa/Article/942650?FullText=FullText
عسگریان، دنیا. (۱۴۰۴). پزشکی مدرن در ایران عصر قاجار: بیماریهای واگیر دورهی ناصری. ویراستار: اکرم وحدانیفر. تهران: نگارستان اندیشه.
عین السلطنه، قهرمان میرزا. (۱۳۷۳). روزنامه خاطرات عین السلطنه. تهران: اساطیر.
غفاری، فرزانه؛ و ناصری، محسن. (۱۳۹۶). احیاگران طب سنتی ایران در دوران معاصر. جلد اول. تهران: نوین پژوه سینا.
فرد، ریچارد. (۱۳۴۳). سفرنامه. ترجمهی میهن دخت صبا. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
فلاندن، اوژن ناپلئون. (۱۳۵۶). سفرنامه. ترجمهی حسین نورصادقی. تهران: اشراقی، چاپ سوم.
فلور، ویلم. (۱۳۸۶). سلامت مردم ایران در دوره قاجار. ترجمهی ایرج نبی پور. بوشهر: مرکز پژوهشهای سلامت خلیج فارس.
فووریه، ژوآنس. (۱۳۸۸). سه سال در دربار ایران. ترجمهی عباس اقبالآشتیانی. تهران: نوین.
کریمی، زینب و رهنما، شهرام (۱۴۰۰). بررسی نقش ادعیه و اذکار در طب و طبابت دورهی قاجار. فصلنامه تاریخ پزشکی، 13(۴۶)، 14-1. https://journals.sbmu.ac.ir/mh/article/view/31202
الگود، سریل. (۱۳۵۲). تاریخ پزشکی ایران. ترجمهی محسن جاویدان؛ با مقدمهی محمود نجم آبادی. تهران: اقبال.
لایارد، اوستین هنری. (۱۳۶۷). سفرنامه لایارد. ترجمهی مهراب امیری. تهران: وحید.
موریه، جیمز. (۱۳۸۶). سفرنامه. جلد اول. ترجمهی ابوالقاسم سری. تهران: توس.
نجم آبادی، محمود. (۱۳۵۳). تاریخ طب در ایران پیش از اسلام. جلد دوم. تهران: دانشگاه تهران.
نیکیتین، بازیل. (۱۴۰۲). ایرانی که من شناختهام. ترجمه و نگارش همایون فرهوشی؛ با مقدمهی ملک الشعرای بهار، بههمت مهسا هنرپور. تهران: چلچله.
ویشارد، جان. (۱۳۶۳). بیست سال در ایران. ترجمهی علی پیرنیا. تهران: نوین.
ویلس، چارلز جیمز. (۱۳۶۳). تاریخ اجتماعی ایران در عهد قاجاری. ترجمهی سید عبدالله؛ به کوشش جمشید دودانگه و مهرداد نیکنام. تهران: زرین.
هاشمیان، احمد. (۱۳۷۹). تحولات فرهنگی ایران در دورهی قاجاریه و مدرسه دارالفنون. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب.
هاشمیان، هادی (۱۳۹۰). مجلس حفظ الصحه. پیام بهارستان، 2(11)، 81-50. https://www.magiran.com/volume/63578 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 357 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 236 |
||