آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 201 |
| تعداد مقالات | 1,915 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,302,341 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,680,324 |
ارزیابی خردزیستگاههای درختی در مراحل تحولی راشستانهای قطعه شاهد کلاردشت | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 اردیبهشت 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2025.56448.1773 | ||
| نویسندگان | ||
| پژمان پرهیزکار* ؛ خسرو ثاقب طالبی؛ مجید حسنی | ||
| موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: مدیریت پایدار اکوسیستم های جنگلی مستلزم استفاده از شاخصهای زیستی است. خرد زیستگاههای درختی میتوانند این نقشها را ایفا کنند، زیرا گونههای تخصصی را در خود جای دادهاند که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به آنها وابسته هستند و بهطور عمومی در جنگلهای طبیعی یا جنگلهایی که برای چندین دهه مدیریت نشدهاند، فراوانتر و متنوعتر هستند. خردزیستگاهها، ساختارهایی روی درختان زنده یا خشکدارها هستند که بستر یا مکان حیاتی خاص و ضروری برای حداقل بخشی از چرخه زندگی گونهها یا جوامع گونهای را برای توسعه، تغذیه و یا پناه دادن ایجاد میکنند. آنها طیف گستردهای از ساختارها (مانند حفرههای تجمع آب، حفره تغذیه دارکوب، دالان حشرات و ...) را نشان میدهند که برای بسیاری از گونههای جانوری، گیاهی یا قارچی ضروری است و چندین گونه به-شدت به این خردزیستگاهها خاص وابسته هستند. برخی مانند حفرهها میتوانند میزبان چندین گونه باشند. هدف از اجرای این پروژه، شناسایی و ارزیابی خردزیستگاههای درختی و مقایسه ویژگیهای آنها در مراحل مختلف تحولی در راشستانهای کمتر دستخورده قطعه شاهد منطقه کلاردشت بود. مواد و روشها: این بررسی، در قطعه شاهد سری یک طرح جنگلداری لنگا در حوضه آبخیز شماره 36 (کاظم رود) انجام شد. مراحل تحولی بر اساس تعاریفKorpel ، از سال 1387 در قطعه شاهد شناسایی و در هر مرحله تحولی اولیه، اپتیمال (اوج) و تخریب (پوسیدگی) یک قطعه نمونه به وسعت یک هکتار (100 ×100 متر) با در نظر گرفتن اضلاع در چهار جهت اصلی انتخاب شدند. گونه و قطر برابر سینه تمام درختان در هر قطعه اندازهگیری و ثبت شد. شناسایی خردزیستگاههای درختی بر اساس راهنمای اینتگریت پلاس (integrate+) اتحادیه اروپا، شامل هشت فرم کلی(حفرهها، صدمهها و آسیبها، پوست، چوب مرده، شکل رشد/ تغییر حالت، اپیفیتها، لانهها و سایر) و 20 گروه (حفرههای دارکوب، حفرههای روی تنه دارای مواد نرم درحال تجزیه، حفرههای شاخه، حفرههای تجمع آب، دالان حشرات و چوبخواران، فقدان پوست، شکستگی تنه و تاج، ترک و زخم، پارگی پوست، ساختار پوست، شاخهها و اندامهای خشک، حفرههای گورچهای، توده انبوه شاخه، غدههای سرطانی، اندامهای باردهی قارچهای چوبزی قارچهای غیرحقیقی، کریپتوفیتها، لانهها، جریان صمغ و شیرابه، ریزخاک) در سه قطعه نمونه یک هکتاری انجام شد. یافتهها: در مراحل تحولی اولیه، اوج و پوسیدگی بهترتیب 6/40، 2/6 و 8/16 درصد درختان فاقد هرنوع خردزیستگاه بودند. بیشترین تعداد خرد زیستگاه در مرحله اولیه (13) روی یک درخت راش با قطر برابر سینه 98 سانتیمتر، در مرحله اوج (9 خردزیستگاه) روی یک درخت شیردار با قطر برابر سینه 43 سانتیمتر و در مرحله پوسیدگی (10 خردزیستگاه) روی یک درخت ممرز با قطر برابر سینه 56 سانتیمتر رویت شد. از مجموع 20 گروه خردزیستگاه مورد بررسی، لانه موجودات در هیچ یک از مراحل تحولی دیده نشد. بهجز خردزیستگاه حفره تجمع آب، سایر خردزیستگاهها بیشترین فراوانی را با اندکی اختلاف در مرحله اوج نشان دادند و بهطور تقریبی روند تغییرات فراوانی سایر خرد زیستگاههای درختی در این مراحل مشابه بود. هر چند فراوانی پوشش خزه روی تنهدرختان روند مشابهی را در هرسه مرحله تحولی نشان دادند ولی فراوانی در مرحله اولیه نسبت به دو مرحله دیگر قابل توجه بود. بهجز خردزیستگاه حفره تجمع آب، سایر خردزیستگاهها بیشترین فراوانی را با اندکی اختلاف بهترتیب در کلاسه قطری متوسط مرحله تحولی اوج، کلاسه قطری متوسط مرحله پوسیدگی و کلاسه قطور مرحله اوج نشان دادند. بیشترین تعداد حفرههای تجمع آب به ترتیب در کلاسه قطور (32)، کم قطر (23) و خیلی قطور (16) مرحله تحولی اولیه شمارش شد. نکته جالب توجه فراوانی بیشتر خردزیستگاه دالان حشرات و حفرههای چوبخواران در کلاسه کمقطر مرحله پوسیدگی (9) نسبت به سایر کلاسههای قطری در سایر مراحل بود. بهطور متوسط، 03/16 درصد (9/43 اصله) از درختان در هکتار به حفرهها، 11/2 درصد (5/5 اصله) دارای صدمه و آسیب، 03/8 درصد (3/22 اصله) خردزیستگاههای مرتبط با پوست، 02/3 درصد (7/8 اصله) به اندامها و تاج خشک (چوب مرده)، 29/19 درصد (7/52 اصله) به شکل رشد و تغییر حالت در تنه، 72/12 درصد (33 اصله) به اپیفیتها و 24/2 درصد (3/3 اصله) به سایر خردزیستگاهها (صمغ و شیرابه و ریز خاک) تعلق داشت. بهطور متوسط فراوانی درختان با 5 خردزیستگاه و بیشتر در سه مرحله تحولی، 6/18 درصد بود. بهطور متوسط 1/2 خردزیستگاه در هر درخت در سه مرحله تحولی شناسایی شد. فراوانی خردزیستگاههای درختی بر اساس نوع گونههای درختی متفاوت بود. نتیجهگیری: میزان تشکیل خردزیستگاههای درختی در گونههای مختلف درختی، مکانها و قطرهای متفاوت درختان و همچنین نوع مدیریت جنگل بسیار متفاوت است. اگر چه فراوانی خردزیستگاههای درختی با افزایش قطر برابر سینه افزایش داشت، ولی برخی از گروههای خردزیستگاه در درختان کم قطر، نرخ بالایی را نشان دادند. بنابراین حفظ درخت برای تنوع زیستی باید به درختان در هر اندازهای مربوط شود. بدین منظور، علاوه بر درختان قطوری که بیش از 5 خردزیستگاه را درخود جای دادهاند، حفظ درختان کمقطر با خردزیستگاههای خاص نیز باید مورد توجه قرار گیرند. بنابراین در راستای حفاظت از تنوع زیستی، نه تنها باید برای تودههای جنگلی و درختانی که دارای تعداد زیادی خردزیستگاه هستند، بلکه برای درختانی که احتمال تشکیل خردزیستگاه در آینده به دلیل گونه یا شرایط محیطی محلی در آنها زیاد است، ارزش قائل شد. در این راستا، افزودن مدلهای کمی تشکیل خردزیستگاه، به شبیهسازهای دینامیک تودههای جنگلی برای در نظر گرفتن بهتر حفاظت از تنوع زیستی در مدیریت جنگل ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جنگلهای طبیعی؛ درختان زیستگاهی؛ مدیریت جنگل؛ مراحل تحولی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 130 |
||