| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 212 |
| تعداد مقالات | 2,005 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,506,141 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,833,782 |
بررسی شاخص های کیفیت لاشبرگ درختان پهن برگ و سوزنی برگ در کاربری های مختلف جنگلهای زاگرس | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| دوره 12، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 241-260 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.56265.1759 | ||
| نویسندگان | ||
| شکوفه اصغر زاده1؛ مسعود بازگیر* 2؛ مهدی حیدری3؛ فرهاد قاسمی آقباش4 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسیارشد خاکشناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه مهندسی خاک و آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| 3استاد، گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| 4استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: تجزیة لاشبرگ یکی از مهمترین فرآیندهای بومشناختی مؤثر بر چرخة عناصر غذایی، حاصلخیزی خاک و پویایی کربن در بومسازگانهای جنگلی است. این فرآیند با تأثیر بر بازگشت عناصر غذایی و تشکیل مادة آلی، نقش اساسی در حفظ کیفیت خاک دارد. سرعت تجزیه به کیفیت لاشبرگ، شرایط محیطی و فعالیت میکروارگانیسمهای خاک وابسته است. با وجود اهمیت این فرآیند، پژوهشهای اندکی به مقایسة همزمان تجزیة لاشبرگ گونههای پهنبرگ و سوزنیبرگ در کاربریهای مختلف، بهویژه در جنگلهای زاگرس، پرداختهاند. از اینرو، هدف این پژوهش بررسی و مقایسة شاخصهای کیفیت و تجزیهپذیری لاشبرگ برخی گونههای پهنبرگ و سوزنیبرگ در کاربریهای جنگل، باغ و کشاورزی و ارزیابی اثر تغییر کاربری اراضی بر این فرآیند است. مواد و روشها: این پژوهش در سال 1399 در استان ایلام و با درنظر گرفتن سه کاربری شامل جنگل در منطقة حفاظتشده مانشت و قلارنگ، باغ و کشاورزی در شمال شهر ایلام انجام شد. برای بررسی روند تجزیة لاشبرگ سه گونة درختی پهنبرگ شامل بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.)، بنه (Pistacia atlantica Desf.)، زالزالک (Crataegus pontica C.Koch.)، و دو گونة سوزنیبرگ کاج سیاه (Pinus brutia Ten.) و سرو زربین (Cupressus Sempervirens L.) انتخاب شدند. لاشبرگها از جنگلهای طبیعی جمعآوری و درون کیسههای لاشبرگ به ابعاد 20×20 سانتیمتر و با قطر روزنه دو میلیمتر در عمق سطحی خاک (صفر تا 10 سانتیمتری) قرار داده شدند. مجموع کل کیسههای لاشبرگ 180 عدد بودند. پس از هر بار جمعآوری کیسة لاشبرگها، در دورههای زمانی 60، 120، 180و 240 روز شاخصهای کیفی لاشبرگ اندازهگیری شدند. شاخصهای کیفی لاشبرگ شامل نرخ تجزیة لاشبرگ، حد نهایی تجزیة لاشبرگ، بیشتر مقدار ماده آلی ازدسترفته با استفاده از روابط وزنی و ظرفیت بالقوه هوموسی شدن بررسی شدند. تجزیه و تحلیل دادهها بهصورت فاکتوریل بر پایة بلوک کامل تصادفی با سه تکرار از طریق آنالیز واریانس و مقایسه میانگین (آزمون دانکن، سطح احتمال یک درصد) انجام شد. یافتهها: نتایج نشان داد که عوامل زمان، گونه و کاربری بر شاخصهای کیفیت تجزیة لاشبرگ اثرگذار بوده است. همچنین، بیشترین مقدار ماده آلی ازدسترفته در کاربری باغ مربوط به لاشبرگ بنه با 2/36 درصد و کمترین مقدار در گونة سرو با 2/18 درصد و در کاربری کشاورزی بیشترین در بنه با مقدار 31 درصد و کمترین در لاشبرگ سرو با 4/17درصد و در کاربری جنگل بیشترین مربوط به بنه با 3/29 درصد و کمترین در سرو با 5/16 درصد از دوره 240 روزه بود. نرخ تجزیة لاشبرگ در کاربریهای مختلف در لاشبرگ بنه و بلوط نسبت به دیگر لاشبرگها بیشتر بود. در کاربری کشاورزی و باغ حدنهایی تجزیه در لاشبرگ زالزالک و بنه بیشتر از دیگر لاشبرگها بهدست آمد اما در کاربری جنگل حد نهایی تجریه در لاشبرگ بلوط با 65 درصد (به دلیل زادگاه اصلی درختان بلوط درجنگلهای زاگرس) بیشتر از دیگر لاشبرگها شد. حد نهایی تجزیه در دورة 240 روزه در لاشبرگ بنه با 4/15درصد در روز و در سرو با 6/12 درصد در روز کمترین مقدار بود. همچنین، بیشترین مقدار هوموسی شدن در سه کاربری مختلف مربوط به لاشبرگ بنه و سرو و کمترین مقدار در کاربری جنگل مربوط به لاشبرگ بلوط با 35/0 بخش (برگ) بود. علاوه براین، میتوان نتیجه گرفت در کاربریهای مختلف روند تجزیه تا حدودی مشابه بود؛ زیرا کاربری باغ و کشاورزی در زمانهای گذشته جنگل بودند و با گذشت زمان تغییر کاربری داده شدند. نتیجهگیری: در این پژوهش در کاربریهای جنگل، کشاورزی و باغ مقدار مادة آلی ازدسترفته در لاشبرگ درختان بلوط با 8/29درصد و بنه2/36 درصد بیشتر از دیگر لاشبرگ گونههای درختی بود. بهطوریکه بر اساس نتایج این بررسی به مرور زمان مقدار مادة آلی از دست رفته نیز افزایش یافته است. در کاربری جنگل، لاشبرگ بلوط نسبت به دیگر گونههای درختی از نظر روند تجزیهپذیری پیشتاز بود. بهنظر میرسد دو گونة بنه و بلوط در بوم سامانه جنگلی مورد بررسی در زاگرس از بین دیگر گونههای مورد بررسی بیشترین تأثیر را در افزایش حاصلخیزی و بهبود چرخة عناصر غذایی خاک داشته باشند. بهطوریکه این اثر حتی بعد از تغییر کاربری جنگل به باغ و زراعت نیز قابل توجه است. بنابراین برای احیای جنگل در منطقة زاگرس، کاشت گونة بنه بهعنوان گونة همراه با درخت بلوط میتواند در اولویت طرحهای جنگلکاری قرار گیرد و با وجود گونههای بومی با نرخ تجزیه مطلوب تا حد امکان از ورود سوزنیبرگان در این عرصهها اجتناب کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بلوط ایرانی؛ خاک؛ کیسة لاشبرگ؛ مادة آلی ازدسترفته؛ ایلام | ||
| مراجع | ||
|
Abaye, DA.; Brookes, PC. Relative importance of substrate type and previous soil management in synthesis of microbial biomass and substrate mineralization. European Journal of Soil Science. 2006, 57(2):179-89. Aerts, R.; de Caluwe, H. Nutritional and plant-mediated controls on leaf litter decomposition of Carex species. Ecology 1997, 78 (1), 244–260. Allahinezhad, I.; Heydari, M.; Mirzaei, J.; Fathizadeh, O.; Lorenz, P. Evaluation of the Rainfall Components Distribution and the Optimum Sample Size to Estimate Throughfall for Needleleaf and Broadleaf Stands in Zagros Forests, Ilam. Ecology of Iranian Forest 2023, 11 (21), 88–98. (In Persian) Aslani, J.; Banj Shafiei, A.; Beygi Heidarlou, H. Short-Term Effects of Fire on Soil Physicochemical Properties and the Vegetation Cover of Tamarix sp. Stands in Qara Gheshlagh Bonab Lagoon, East Azarbaijan Province. Ecology of Iranian Forest 2024, 12 (1), 138–152. (In Persian) Berg, B. Decomposing Litter; Limit Values; Humus Accumulation, Locally and Regionally. Applied Soil Ecology 2018, 123, 494–508. Berg, B., & McClaugherty, C. Plant litter: decomposition, humus formation, carbon sequestration. Springer 2008. Berg, B.; Ekbohm, G. Nitrogen Immobilization in Decomposing Needle Litter at Variable Carbon:Nitrogen Ratios. Ecology 1983, 64 (1), 63–67. Berg, B.; Johansson, M. B.; Ekbohm, G.; McClaugherty, C.; Rutigliano, F.; Santo, A. V. D. Maximum Decomposition Limits of Forest Litter Types: A Synthesis. Canadian Journal of Botany 1996, 74 (5), 659–672. Berg, B.; McClaugherty, C. Climate Gradients. In Plant Litter: Decomposition, Humus Formation, Carbon Sequestration; 2020, pp. 165–187. Berg, B.; McClaugherty, C. Initial litter chemical composition. InPlant Litter: Decomposition, Humus Formation, Carbon Sequestration 2013, 53-83. Chapin, F. S., Matson, P. A., Mooney, H. A., & Vitousek, P. M. Global biogeochemical cycles. Principles of Terrestrial Ecosystem Ecology, 660-681. Chen, X. W.; Li, B. L. Change in Soil Carbon and Nutrient Storage after Human Disturbance of a Primary Korean Pine Forest in Northeast China, 2003. Cheng, F.; Peng, X.; Zhao, P.; Yuan, J.; Zhong, C.; Cheng, Y.; et al. Soil Microbial Biomass, Basal Respiration and Enzyme Activity of Main Forest Types in the Qinling Mountains. PLoS ONE 2013, 8 (6), 67353. Cheraghi, J.; Heydari, M.; Mirab Balo, M.; Omidipour, R. The Effectiveness of Numerical and Non-Numerical Indicators in Determining the Biodiversity of Soil and Litter Mesofaunal Arthropods under Different Physiographic Conditions in Iranian Oak Forests. Forest Research and Development 2018, 3 (3), 377–394. (In Persian) Cornelissen, J. H. C.; Lavorel, S.; Garnier, E.; Díaz, S.; Buchmann, N.; Gurvich, D. E.; Reich, P. B.; ter Steege, H.; Morgan, H. D.; van der Heijden, M. G. A.; Pausas, J. G.; Poorter, H. A Handbook of Protocols for Standardised and Easy Measurement of Plant Functional Traits Worldwide. Australian Journal of Botany 2003, 51 (4), 335–380. Creamer, R. E.; Stone, D.; Berry, P.; Kuiper, I. Measuring Respiration Profiles of Soil Microbial Communities across Europe Using the MicroResp™ Method. Applied Soil Ecology 2016, 97, 36–43. Dahlgren, R. A., Horwath, W. R., Tate, K. W., & Camping, T. J. Blue oak enhance soil quality in California oak woodlands. California Agriculture 2003, 57(2), 42–47. Del Arco, J. M.; Escudero, A.; Garrido, M. V. Effects of Site Characteristics on Nitrogen Retranslocation from Senescing Leaves. Ecology 1991, 72 (2), 701–708. Duboc, O.; Zehetner, F.; Djukic, I.; Tatzber, M.; Berger,T.W.; Gerzabek, M. H. Decomposition of European Beech and Black Pine Foliar Litter along an Alpine Elevation Gradient: Mass Loss and Molecular Characteristics. Geoderma 2012, 189, 522–531. Enright, N. J.; Ogden, J. Decomposition of Litter from Common Woody Species of Kauri (Agathis australis Salisb.) Forest in Northern New Zealand. Australian Journal of Ecology 1987, 12 (2), 109–124. Eslaminejad, P.; Heydari, M.; Kakhki, F. V.; Mirab-Balou, M.; Omidipour, R.; Muñoz-Rojas, M.; Lucas-Borja, M. E. Plant Species and Season Influence Soil Physicochemical Properties and Microbial Function in a Semi-Arid Woodland Ecosystem. Plant and Soil 2020, 456, 43–59. Miller, R. O.; Gavlak, R.; Horneck, D. Soil, Plant and Water Reference Methods for the Western Region; Colorado State University: Fort Collins, CO, USA, 2013; p. 155. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 259 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 58 |
||