آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 207 |
| تعداد مقالات | 1,950 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,407,503 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,760,085 |
ارزیابی تأثیر کنترل بیولوژیک بر جمعیت پروانه جوانهخوار بلوط (Tortrix viridana L.) و بازیابی تاجپوشش در جنگلهای زاگرس با استفاده از سنجش از دور | ||
| پژوهش و توسعه جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jfrd.2026.56954.1799 | ||
| نویسندگان | ||
| بهزاد غزنوی1؛ محمد رضا زرگران* 2؛ سید رستم موسوی میرکلا3؛ هادی بیگی حیدرلو2 | ||
| 1دانشجوی دکتری مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 2استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 3دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: آفات برگخوار جنگلها یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت و پایداری بومسازگانهای جنگلی بهشمار میآیند. تغییرات اقلیمی و افزایش دمای میانگین سالانه زمین موجب افزایش فراوانی و گستردگی جغرافیایی این آفات در جنگلهای ایران شده است. یکی از این آفات، پروانه جوانهخوار بلوط (Tortrix viridana L.) است که با تغذیه از برگهای درختان بلوط شاخهزاد، موجب برگزدایی گسترده و کاهش توان فتوسنتزی درختان میشود. کنترل مؤثر این آفت، بهویژه در جنگلهای با دسترسی دشوار مانند نواحی رویشی زاگرس، یکی از چالشهای کلیدی مدیریت منابع جنگلی است. در این راستا، روشهای بیولوژیک بهدلیل زیستسازگاری و کاهش اثرات مخرب محیطی جایگزین مناسبی برای آفتکشهای شیمیایی سنتی بهشمار میآیند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات محلولپاشی با باکتری Bacillus thuringiensis (Bt) بر جمعیت پروانه جوانهخوار بلوط و همچنین ارزیابی کارآیی شاخص سنجش از دور NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) مستخرج از تصاویر سنتینل-۲ در پایش تغییرات پوشش گیاهی و اثرات فعالیت آفت انجام شد. مواد و روشها: پژوهش حاضر در سطحی به وسعت حدود ۹۲۶ هکتار از جنگلهای بلوط منطقه قبرحسین شهرستان پیرانشهر در شمالغرب ایران انجام شد. این منطقه یکی از کانونهای اصلی آلودگی به این آفت محسوب میشود. برای کنترل آفت، عملیات محلولپاشی زمینی Bt با غلظت یک کیلوگرم در ۱۰۰ لیتر آب طی بازه ۱۵ تا ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ انجام شد. بهمنظور ارزیابی کمی اثر محلولپاشی، طرح قبل-بعد-شاهد-تیمار (Before–After Control–Impact : BACI) بهکار گرفته شد. در هر یک از مناطق تیمار و شاهد، سه خطنمونه ۳۰۰ متری بهصورت تصادفی-سیستماتیک مستقر شد و در هر خطنمونه، ۳۰ درخت با فاصله ۳۰ متر انتخاب شد (در مجموع ۹۰ قطعهنمونه در هر منطقه). شمارش لاروها در دو مرحله، پیش از محلولپاشی (۱۲ تا ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲) و یک ماه پس از آن (۲۵ و ۲۶ خرداد ۱۴۰۲)، انجام شد. برای تحلیل اثر محلولپاشی بر تراکم لاروها، از مدل خطی آمیخته در چارچوب BACI استفاده شد که در آن تیمار، زمان و برهمکنش تیمار × زمان بهعنوان اثرهای ثابت و شناسه درخت بهعنوان اثر تصادفی در نظر گرفته شد. علاوه بر این، درصد کاهش تراکم لاروها با شاخص ΔDxt (نسبت تفاضل تراکم قبل و بعد از تیمار به تراکم اولیه) محاسبه و بهعنوان شاخص توصیفی اثربخشی Bt گزارش شد. بهمنظور پایش پاسخ پوشش گیاهی به تغییرات جمعیت آفت، شاخص NDVI با استفاده از تصاویر سنتینل-۲ سطح پردازش Level-2A در بازه یک فروردین تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۲ محاسبه شد. پردازش تصاویر و استخراج سری زمانی NDVI در مقیاس پیکسلی ۱۰ متر و برای پلاتهای میدانی منتخب با استفاده از پلتفرم Google Earth Engine انجام شد. در نهایت، رابطه بین NDVI و تراکم لاروها در مناطق شاهد و تیمار، قبل و بعد از محلولپاشی، با استفاده از رگرسیون خطی ساده بررسی شد. یافتهها: نتایج آماری توصیفی نشان داد که میانگین تراکم لاروهای T. viridana در منطقه تیمار از 74/15±37/53 لارو در هر درخت پیش از محلولپاشی به 26/7±73/18 لارو پس از محلولپاشی کاهش یافته است، درحالیکه در منطقه شاهد تغییرات تراکم لاروها محدود بوده و میانگین آن از 25/12±74/48 به 87/10±03/47 لارو در هر درخت رسیده است. نتایج مدل خطی آمیخته نشان داد که برهمکنش تیمار × زمان از نظر آماری بسیار معنیدار است (p < 0.001)، که بیانگر اثر واقعی و مستقل محلولپاشی Bt بر کاهش تراکم لاروها و تفکیک آن از نوسانات طبیعی جمعیت آفت در منطقه شاهد است. مقایسههای پسآزمون نیز کاهش معنیدار تراکم لاروها در منطقه تیمار و عدم تغییر معنیدار در منطقه شاهد را تأیید کرد. محاسبه شاخص ΔDxt نشان داد که درصد کاهش تراکم لاروها در منطقه تیمار بهطور متوسط حدود ۶۵ درصد بوده است، درحالیکه در منطقه شاهد کاهش ناچیز و در حد نوسانات طبیعی مشاهده شد. تحلیل سری زمانی NDVI نشان داد که هر دو منطقه شاهد و تیمار الگوی فصلی مشابهی را طی فصل رویش دنبال میکنند، اما پس از محلولپاشی Bt، مقادیر NDVI در منطقه تیمار بهطور پایدار بالاتر از منطقه شاهد باقی مانده است. در حالیکه NDVI منطقه شاهد پس از اوایل خرداد کاهش بیشتری را تجربه کرد، منطقه تیمار مقادیر بالاتری از NDVI را حفظ نمود که بیانگر کاهش فعالیت تغذیهای لاروها و حفظ پوشش گیاهی در اثر محلولپاشی Bt است. نتایج رگرسیون خطی ساده نشان داد که قبل از محلولپاشی، بین NDVI و تراکم لاروها در هر دو منطقه شاهد و تیمار رابطه مثبت و معنیدار وجود دارد. پس از محلولپاشی، این رابطه در منطقه شاهد همچنان مثبت اما ضعیفتر باقی ماند، درحالیکه در منطقه تیمار، رابطه NDVI با تراکم لاروها از نظر آماری غیرمعنیدار شد. نتیجهگیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که محلولپاشی بیولوژیک با Bt بهطور معناداری موجب کاهش تراکم لاروهای پروانه جوانهخوار بلوط شد و این کاهش، بر اساس طراحی BACI و مدل خطی آمیخته، بهطور روشن از نوسانات طبیعی جمعیت آفت در منطقه شاهد قابل تفکیک بود. کاهش فعالیت تغذیهای لاروها پس از محلولپاشی با حفظ مقادیر بالاتر شاخص NDVI در منطقه تیمار همراه بود که نشاندهندۀ محدود شدن برگزدایی و حفظ ظرفیت فتوسنتزی درختان بلوط است. همچنین تحلیل رگرسیون نشان داد که پس از اجرای محلولپاشی Bt، ارتباط بین NDVI و تراکم لاروها در منطقه تیمار تضعیف و از نظر آماری غیرمعنادار شد، درحالیکه این رابطه در منطقه شاهد همچنان برقرار باقی ماند. این نتایج نشان میدهد که تلفیق دادههای میدانی و شاخص NDVI تصاویر سنتینل-۲ میتواند چارچوبی کارآمد برای ارزیابی کمی اثربخشی کنترل بیولوژیک آفات جنگلی و پایش سلامت پوشش گیاهی در مقیاسهای وسیع فراهم کند و مبنای علمی مناسبی برای مدیریت پایدار جنگلهای بلوط فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| Bacillus thuringiensis؛ برگزدایی؛ پیرانشهر؛ تصاویر سنتینل-۲؛ طرح BACI؛ گوگل ارث انجین؛ مدل خطی آمیخته؛ مدیریت تلفیقی آفات (IPM) | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 192 |
||