| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 193 |
| تعداد مقالات | 1,860 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,180,674 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,600,928 |
نقش عوامل محیطی در حساسیت خاکهای مرتعی استان آذربایجانغربی به فرسایش آبی | ||
| تحقیقات کاربردی خاک | ||
| مقاله 3، دوره 13، شماره 4، اسفند 1404، صفحه 36-48 اصل مقاله (755.69 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/asr.2026.55782.1865 | ||
| نویسندگان | ||
| حبیب نظرنژاد* 1؛ سیاوش بابایی2؛ فرخ اسدزاده3؛ اسماعیل شیدای کرکج4 | ||
| 1گروه آبخیزداری | ||
| 2گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه | ||
| 3گروه خاکشناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه | ||
| 4گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه | ||
| چکیده | ||
| فرسایشپذیری خاک تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریتی قرار داشته و از نظر کمی و کیفی بهعنوان یک شاخص کلیدی برای تخمین پتانسیل تلفات خاک مطرح است. این پارامتر برای برنامهریزی در جهت اجرای حفاظت خاک و نیز اولویتبندی اقدامات حفاظتی خاک ضروری است. این مطالعه بهمنظور تعیین متغیرهای تأثیرگذار مستقیم و غیرمستقیم محیطی بر شاخص فرسایشپذیری (K) در زیرحوضههای استان آذربایجان غربی انجام گرفت. برای این منظور 131 نمونه خاک از سایتهای معرف مرتعی در استان آذربایجانغربی با پراکنش مناسب از لایه سطحی (صفر تا 20 سانتیمتر) برداشت شد. مقادیر شن، سیلت، رس، کربن آلی، آهک، رطوبت اشباع، اسیدیته و هدایت الکتریکی در آزمایشگاه اندازهگیری و طبقه نفوذپذیری و ساختمان نمونهها مشخص شد. خصوصیات توپوگرافیکی دامنه شامل شیب، جهت شیب دامنه و ارتفاع نقاط نمونهبرداری با استفاده از ابزارهای شیبسنج، آزیموتسنج و سامانه موقعیتیاب جغرافیایی (GPS) ثبت شد. نقشه پهنهبندی دما و بارش استان با روش IDW در نرمافزار ArcGIS10.3.1 تهیه و مقادیر دما و بارش مربوط به نقاط نمونهبرداری از این نقشهها بهدست آمد. برای برآورد عامل فرسایشپذیری خاک از رابطه ارائه شده توسط ویشمایر و اسمیت استفاده شد. در مرحله بعد، برای بررسی رابطه ضریب فرسایشپذیری خاک (K) با عوامل محیطی از روش رگرسیون گام به گام استفاده شد. پس از تعیین ضرایب و گامهای رگرسیونی (مراحل مختلف رگرسیون) برای پارامترهای محیطی، مقادیر معنیداری رگرسیون توسط آزمون آماری تجزیه واریانس در چهار گام بررسی شد و مقادیر همبستگی هریک از پارامترهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع با عامل فرسایشپذیری خاک (K) در هر مرحله مشخص شد. نتایج آزمون تجزیه واریانس نشان داد مدل دارای معنیداری در سطح یک درصد بوده و بهعبارتی مدلی قابل اطمینان میباشد. پس از تعیین وضعیت همبستگی هر یک از پارامترها برای تعیین ضرایب ثابت و متغیر مدلها از آزمون تیاستیودنت استفاده شد. با توجه به مقادیر ضرایب استاندارد متغیرهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع در مدل به ترتیب برابر با 231/0-، 203/0-، 194/0 و 187/0- بودند. مشخص شد متغیر پوشش گیاهی با ضریب همبستگی (R=0.320) و متغیر ارتفاع با ضریب همبستگی (R=0.469) بهترتیب بیشترین و کمترین اثرگذاری را بر روی شاخص فرسایشپذیری خاک (K) دارند. بهمنظور نشان دادن پراکنش مکانی فاکتور K از تکنیک زمینآمار و از روش IDW بهدلیل داشتن کمترین RMSE (ریشه میانگین مربعات خطا) استفاده شد. بیشترین مقدار ضریب فرسایش خاک در شمال استان است که با تعداد دام بیش از حد مجاز در این مناطق و کاهش پوشش گیاهی در اثر چرای بیرویه منطبق میباشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رگرسیون گام به گام؛ زمین آمار؛ شاخص فرسایشپذیری؛ عوامل محیطی؛ فرسایش خاک | ||
| مراجع | ||
|
Amundson R., Berhe A.A., Hopmans J.W., Olson C., Sztein A.E., Sparks D.L. 2015. Soil and human security in the 21st century. Science, 348(6235), 1261071.
Bryan, R.B. 2000. Soil erodibility and processes of water erosion on hillslope. Geomorphology, 32(3-4): 385-415.
Charman P.E.V., Murphy B.W. 2000. Soils (their properties and management). Second edition, Land and Water Conservation, Oxford University Press, 461p.
Chappell A., Zobeck T.M., Brunner G. 2006. Using bi-directional soil spectral reflectance to model soil surface changes induced by rainfall and wind-tunnel abrasion. Remote Sensing of Environment, 102 (3-4): 328–343.
Ghosal K., Das Bhattacharya S. 2020. A review of RUSLE model. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 48(4): 689–707.
Habibpour K., Safari R. 2024. A comprehensive Guide to using SPSS in survey research (quantitative data analysis). Mobtakeran Publications.,866 p. (In Persian).
Kiani Harchegani M., Sadeghi S.H., Falahatkar S. 2019. Comparative analysis of soil erodibility factor in Shazand watershed. Eco-Hydro Journal, 6 (1): 153-163 (In Persian).
Liu H.L.T.W., Lei T.W., Zhao J., Yuan C.P., Fan Y.T., Qu L.Q. 2011. Effects of rainfall intensity and antecedent soil water content on soil infiltrability under rainfall conditions using the runoff on out method. Journal of Hydrology, 396(1-2): 24–32.
Mallick J., Al-Wadi H., Rahman A., Ahmed M., Abad Khan R. 2016. Spatial variability of soil erodibility and its correlation with soil properties in semi-arid mountainous watershed, Saudi Arabia. Geocarto International, 31(6): 661-681.
Nelson D.W., Somers L.E. 1996. Total carbon, organic carbon and organic matter, in: Sparks, D.L. (Ed.), Methods of Soil Analysis. Part 3. Chemical Methods, SSSA Book Ser. 5.3., Madison, USA, Soil Sci. Soc. Am., pp.961-1010.
Nwaogu C., Okeke O.J., Adu S.A., Babine E., Pechanec V., 2017. Land use land cover change and soil-gully erosion relationships: A study of Nanka, South-Eastern Nigeria using geoinformatics. Proceedings of GIS Ostrava: Dynamics in GIscience, 305-319p. Springer International Publishing.
Ostovari Y., Ghorbani-Dashtaki S., Kumar L., Shabani F. 2019. Soil erodibility and its prediction in semi-arid regions. Archives of Agronomy and Soil Science, 65: 1688-1703.
Refahi H. Gh. 1996. Water Erosion and Control, No.1. Tehran University Press, 674 p (In Persian).
Rengasamy P., Greene R.S.B., Ford GW., Mehanni A.H. 1984. Identification of dispersive behavior and the management of red-brown earths, Australian. Journal of Soil Research, 22(4): 413-431.
Rhoades J.D. 1996. Salinity: electrical conductivity and total dissolved solids, in: Sparks, D.L. (Ed.), Methods of Soil Analysis. Part 3. Chemical Methods, SSSA Book Ser. 5.3., Soil Sci. Soc. Am. Madison, USA. pp. 417-436.
Ryan J., Estefan G., Rashid A. 2001. Soil and plant analysis laboratory manual. 2nd ed., International Center for Agricultural Research in the Dry Areas (ICARDA), Aleppo, 254p.
Singh M.J., Khera K.L., Santra, P. 2012. Selection of soil physical quality indicators in relation to soil erodibility. Archives of Agronomy and Soil Science, 58(6): 657–672.
Tian Z., Liu, F., Liang, Y., Zhu, X. 2022. Mapping soil erodibility in southeast China at 250 m resolution: Using environmental variables and random forest regression with limited samples. International Soil and Water Conservation Research, 10(1), 62-74.
Wang B., Zheng F., Römkens M.J.M., Darboux F. 2013. Soil erodibility for water erosion: A perspective and Chinese experiences. Geomorphology, 187: 1-10.
Wang G., Gertner G., Liu X., Anderson A. 2001. Uncertainty assessment of soil erodibility factor for revised universal soil loss equation. Catena, 46(1): 1-14.
Wischmeier W.H., Smith D.D. 1978. Prediction Rainfall Erosion Losses. A Guide for Conservation Planning Agriculture. USDA, Agriculture Handbook, No. 537.
Yuan Jun Z., Mingan S. 2008. Spatial distribution of surface rock fragment on hill slopes in a small catchment in wind-water erosion crisscross region of the loess Plateau. Science in China Series D: Earth Sciences, 51(6); 862-870.
Yu W., Jiang Y., Liang W., Wan D., Liang B., Shi Z. 2023. High-resolution mapping and driving factors of soil erodibility in southeastern Tibet. Catena, 220, 106725.
Zangiabadi M., Rangavar A., Refahi H.Gh., Shorafa M., Bihamta M.R. 2010. Investigation of the most Important Factors Affecting on Soil Erosion in Kalat Semi-Arid Rangelands. Journal of Water and Soil, 24(4): 737-744. (In Persian)
Zhu G., Tang Z., Shangguan Z., Peng CH., Lei Deng L. 2019. Factors affecting the spatial and temporal variations in soil erodibility of China. Journal of Geophysical Research: Earth Surface, 124(3): 737-749.
Zhu X., Liang Y., Tian Z., Wang X. 2021. Analysis of scale-specific factors controlling soil erodibility in southeastern China using multivariate empirical mode decomposition. Catena, 199: 105131. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 95 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 70 |
||