آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 207 |
| تعداد مقالات | 1,951 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,408,259 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,760,627 |
هژمونی فرهنگی و مقاومت علویان طبرستان: تحلیل مناسبات خصمانه با خلافت عباسی بر اساس نظریه گرامشی | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5، خرداد 1404، صفحه 14-27 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.56212.1039 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد حسن بیگی* ؛ فاطمه بیات | ||
| گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| چکیده | ||
| مناسبات خصمانه میان علویان طبرستان و خلافت عباسی، یکی از نمونههای مهم تقابلهای سیاسی ـ مذهبی در تاریخ اسلام است که فراتر از نبردهای نظامی، بازتابی از نزاع بر سر مشروعیت فرهنگی و ایدئولوژیک به شمار میآید. در این زمینه، نظریه هژمونی آنتونیو گرامشی که بر نقش سلطه فرهنگی در تثبیت نظم سیاسی تأکید دارد، میتواند چارچوب مناسبی برای تحلیل این تقابل تاریخی فراهم آورد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که علویان طبرستان چگونه و با چه راهبردهایی در برابر هژمونی عباسیان ایستادگی کردند و تا چه اندازه توانستند هژمونی جایگزینی مبتنی بر گفتمان شیعی ایجاد کنند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که علویان با بهرهگیری از آموزههای تشیع زیدی و عقلگرایی معتزلی، اصلاح آیینهای مذهبی، ترویج نمادهای مخالف خلافت، باز توزیع منابع اقتصادی و جذب نیروهای ناراضی، کوشیدند سلطه عباسیان را به چالش بکشند. درحالیکه شرایط جغرافیایی و ضعف ساختاری خلافت امکان گسترش این هژمونی را تا حدی فراهم کرد، اما محدود بودن پایگاه اجتماعی علویان به طبرستان و ناکامی در ایجاد اتحادهای پایدار، مانع از گسترش آن به سطحی فراگیر شد. با اینحال، تلاش آنان تأثیر ماندگاری بر شکلگیری هویت شیعی در شمال ایران بر جای گذاشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خلافت عباسی؛ علویان طبرستان؛ مقاومت ایدئولوژیک؛ نظریه گرامشی؛ هژمونی فرهنگی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
ابن اثیر، عزالدین. (۱۳۷۱). الکامل فی التاریخ. ج ۱۸ و ۱۹. بیروت: دارصادر.
ابن اسفندیار، بهاءالدین. (۱۳۲۰). تاریخ طبرستان. تهران: انتشارات اساطیر.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (۱۳۶۳). العبر. ج ۲ و ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (۱۳۶۳). العبر. ج ۲. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن کثیر، اسماعیل. (۱۴۰۸). البدایه و النهایه. ج ۱۱. بیروت: دارالفکر.
اشپولر، برتولد. (۱۳۷۳). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه جواد فلاطوری. تهران: علمی و فرهنگی.
اصفهانی، ابوالفرج. (۱۳۳۹). مقاتل الطالبیین. ج ۲ و ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آملی، اولیاءالله. (۱۳۴۸). تاریخ رویان. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بارتولد، واسیلی. (۱۳۵۲). تاریخ ایران: تحقیقاتی درباره اسلام و تمدن ایرانی. ج ۱. تهران: انتشارات امیرکبیر.
بلاذری، احمد. (۱۳۳۷). فتوح البلدان. تهران: نشر نقره.
تتوی، قاضی احمد و قزوینی، آصف خان. (۱۳۸۲). تاریخ الفی. ج ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
حموی بغدادی، یاقوت. (۱۳۸۳). معجم البلدان. ج ۲. تهران: انتشارات اساطیر.
خواندمیر، غیاث الدین. (۱۳۸۰). حبیب السیر. ج ۲. تهران: انتشارات خوارزمی.
ذهبی، شمس الدین. (۱۴۰۷). تاریخ الاسلام. ج ۱۹. بیروت: دارالکتاب العربی.
رضوی، سید ابوالفضل، آذر، سعیده. (1395). عوامل اقتدار و مشروعیت حکومت علویان طبرستان. پژوهشنامه تاریخ اسلام، 6(23)، 27 ـ 47. 20.1001.1.22519726.1395.1.23.2.4
بهروزی، مهرناز؛ روحی پرکوهی، فاطمه؛ و سپهری، محمد. (1401). تبیین جامعهشناختی دلایل پیوستن طبقات اجتماعی به جنبش علویان طبرستان با تأکید بر نظریۀ محرومیت نسبی رابرت گر. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 1294-1306. https://jou.spsiran.ir/article_157155.html
قمی، حسن بن محمد. (۱۳۸۵). تاریخ قم. تهران: انتشارات توس.
گرامشی، آنتونیو، (1403) یادداشتهای زندان. ترجمه اثمار موسی نیا. تهران: نشر نی.
مجد، محمد. (۱۳۸۶). تاریخ علویان طبرستان. تهران: امیرکبیر.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۱۴). بحارالانوار. ج ۴. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
مستوفی قزوینی، حمدالله. (۱۳۸۰). تاریخ گزیده. ج ۳. تهران: انتشارات امیرکبیر.
مسعودی، علی بن حسین. (۱۳۸۲). مروج الذهب. ج ۲. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مولف مجهول. (۱۳۶۶). تاریخ سیستان، تهران: نشر معین.
نوروزی، فرشید، عابدی، عباس، فرامرزنسب، رضا، احمدی، مسلم. (1398). دستاوردهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی علویان طبرستان، تاریخ نو، 12(27)، 67- 86. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1543942
واردی، حسین. (۱۳۷۵). تاریخ اجتماعی ایران. ج ۲. تهران: نشر نی.
References:
Crone, P. (2004). Medieval Islamic Political Thought. Edinburgh, Edinburgh University Press.
Madelung, W. (1985). Religious Trends in Early Islamic Iran. Albany, SUNY Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 637 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 353 |
||