آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 207 |
| تعداد مقالات | 1,950 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,406,808 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,759,932 |
سیر تحول و تطور نهاد وزارت در عصر ایوبیان | ||
| سیاست در آینه تاریخ | ||
| دوره 1، شماره 4، اسفند 1403، صفحه 62-75 اصل مقاله (682.87 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30466/jhf.2025.55991.1023 | ||
| نویسنده | ||
| قسیم یاسین* | ||
| دانشآموخته دکتری تاریخ اسلام و مدرس دانشگاه، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| نهاد وزارت در طول تاریخ همواره بهعنوان جایگاهی خطیر و تأثیرگذار در پیشبرد اهداف حکومتی مطرح بوده است، چنانکه بسیاری از سلاطین و حکام مشهور، بخش عظیمی از دستاوردها، پیروزیها و حتی بقای حکومت خود را مرهون وزرای مدبر و کاردان دانستهاند. دولت ایوبیان در سال ۵۶۷ هـ.ق در بستر حوادث مصر و شام پدیدار شد و اساس نظام دیوانی و اداری خود را بر میراث دستگاه خلافت فاطمی، ساختار اداری سرزمین مصر و سنتهای دیوانسالاری سلجوقیان و اتابکان زنگی بنا نهاد. صلاحالدین ایوبی، بهعنوان بنیانگذار دولت ایوبی و وزیر پیشین دولت فاطمیان، در کنار قاضی فاضل بیسانی، رئیس دیوان انشای فاطمیان، هر دو بهعنوان حلقههای ارتباطی میان نظام پیشین و دولت نوظهور، در تحکیم بنیانهای حکومت ایوبیان نقش بسزایی داشتند. سلاطین ایوبی به این منصب خطیر توجه ویژهای داشتند و بر آن تسلطی وافر اعمال میکردند. بااینحال، مقام وزارت در این عصر دستخوش فراز و نشیبهای بسیاری شد و تأثیری چشمگیر بر تحولات نظام ایوبی برجای گذاشت. پژوهش حاضر، با رویکردی توصیفی-تحلیلی، در پی تبیین و بررسی سیر تحول و تطور نهاد وزارت در عصر ایوبیان است. فرضیه موردبررسی بر این نکته تأکید دارد که ایوبیان به اهمیت و حساسیت نهاد وزارت کاملاً واقف بودند و تلاش میکردند این منصب را در خدمت حکومت حفظ کرده و درعینحال از سلطه بیرویهی وزیر بر ساختار حکومتی و دیوانسالاری جلوگیری نمایند. ازاینرو، برخلاف نظام خلافت فاطمی، مقام وزارت در سراسر دوران ایوبی هرگز از حد وزارت تنفیذ فراتر نرفت و حتی در برخی مقاطع، این منصب بهطور کامل منحل میگشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایوبیان؛ صلاحالدین؛ قاضی فاضل بیسانی؛ نهاد وزارت | ||
| مراجع | ||
|
منابع
ابن اثیر جزری، عزالدین (1989م). الکامل فی التاریخ، تحقیق علی شیری. بیروت: دار احیاء التراث العربی
ابن اثیر، عزالدین (1352ش). تاریخ ابن اثیر، ترجمه ابوالقاسم حالت. تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی.
ابن العدیم، الصاحب کمالالدین (1997م). زبدة الحلب من تاریخ حلب، تحقیق سهیل زکار. دمشق: دارالکتاب العربی.
ابن صیرفی، امینالدین ابوالقاسم علی (1942م). الاشاره الی من نال الوزاره، تحقیق عبدالله مخلص. قاهره: المعهد العلمی.
ابن طقطقی، محمد (1360ش). تاریخ فخری، ترجمه محمد وحید گلپایگانی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج ۲.
ابن طویر قیسرانی (1992م). نزهه المقلتین فی اخبار الدولتین، تحقیق ایمن فؤاد سید. اشتوتکارت: [بینا].
ابن فرات، ناصرالدین محمد بن عبدالرحیم (1942م). تاریخ الدول و الملوک، تحقیق رزیق و نجلاء. بیروت: [بینا].
ابن کثیر، ابیالفداء (بیتا). البدایه و النهایه، ج ۱۳. بیروت: دارالفکر.
ابن مأمون، جمالالدین ابوعلی موسی (1983م). اخبار مصر، تحقیق ایمن فؤاد سید. قاهره: المعهد الفرنسی للآثار.
ابن میسر، محمد بن احمد اندلسی بلنسی (بیتا). رحله. بیروت: الشرکه العالمیه للکتاب.
ابوشامه (بیتا). ذیل الروضتین. بیروت: دارالجلیل، ط ۱.
ابوشامه، عبدالرحمن (1417ق). الروضتین فی اخبار الدولتین النوریه و الصلاحیه. بیروت: دارالکتب العلمیه، ط ۱.
آلبر، شاندور (1374ش). صلاحالدین ایوبی، ترجمه محمد قاضی. تهران: انتشارات زرین، ج ۲.
تقیالدین حصنی (1979م). منتخبات التواریخ. [بیجا]: دارالآفاق الجدیدة.
جرجی زیدان (1372ش). تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهرکلام. تهران: امیرکبیر.
دجانی، هادیه (1992م). القاضی الفاضل عبدالرحیم البیسانی العسقلانی. بیروت: مؤسسه الدراسات الفلسطینیه، ط ۱.
دشراوی، فرحات (1994م). الخلافه الفاطمیه بالمغرب. بیروت: دارالغرب الاسلامی.
السبکی، تاجالدین عبدالوهاب (1948م). معید النعم و مبید النقم، تحقیق محمدعلی النجار و ابوزید شلبی. قاهره: دارالکتاب العربی، ط ۱.
سرور، محمد جمالالدین (1399ق). الدوله الفاطمیه فی مصر. قاهره: دارالفکر العربی.
سیوطی، جلالالدین عبدالرحمن بن ابیبکر (1967م). حسن المحاضره فی اخبار مصر و القاهره، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: مطبعه المجلس.
ظریفیان، غلامرضا؛ و یاسین، قسیم. (1391). نظام حکومتی و دیوانسالاری ایوبیان. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهشنامه تاریخ اسلام، 2(7)، 69-90. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519726.1391.1.7.4.8
عاشور، سعید (بیتا). نظم الحکم و الاداره فی عصر الایوبیین و الممالیک. [بیجا]: [بینا].
عاشور، عبدالفتاح سعید (1972م). مصر و الشام فی عصر الایوبیین و الممالیک. بیروت: دارالنهضه العربیه.
العینی، بدرالدین محمود (1407ق). عقد الجمان فی تاریخ اهل الزمان. قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتب، ط ۱.
غزالی، محمد (1351ش). نصیحهالملوک، تصحیح جلالالدین همایی. تهران: آثار ملی ایران.
قلقشندی، ابوالعباس احمد بن علی بن احمد (1910م). صبح الاعشی فی صناعه الانشاء. قاهره: دارالکتب.
لمبتون، آن (1391ش). تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه علیرضا ملاییتبار. تهران: نشر نی، چاپ دوم.
ماوردی، علی بن محمد (1966م). احکام السلطانیه. بیروت: دارالفکر.
مشرفه، عطیه مصطفی (1948م). نظم الحکم بمصر فی عصر الفاطمین. قاهره: دارالفکر العربی.
مقریزی (1997م). السلوک لمعرفه دول الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
مقریزی (بیتا). المقفی الکبیر، ج ۴، تحقیق محمد الیعلاوی. [بیجا]: دار الغرب الاسلامی.
مقریزی، احمد بن علی بن عبدالقادر (1998م). خطط مقریزیه، تحقیق خلیل المنصور. بیروت: دارالکتب العلمیه، ط ۱.
نابلسی، عثمان بن ابراهیم (بیتا). لمع القوانین المضیه فی الدواوین الدیار المصریه. [بیجا]: مکتبه الثقافه الدینیه.
نظامالملک، حسن بن علی بن اسحاق طوسی (1369ق). سیاستنامه، تصحیح عباس اقبال. تهران: نشر اساطیر.
وائل، عبدالرحیم اعبید (1426ق). القدس فی العهدین الفاطمی و الایوبی. بیروت: مجدلاوی، ط ۱.
References:
Humphreys, R. S. (1977). From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260. Albany: State University of New York Press.
Irwin, R. (1986). The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate 1250–1382. London: Croom Helm.
Lambton, A. K. S. (1988). Continuity and Change in Medieval Persia: Aspects of Administrative, Economic and Social History, 11th–14th Century. Albany: State University of New York Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 487 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 406 |
||